ZOONIMLAR VA FITONIMLARDAGI MADANIY FARQLAR (XITOY, O'ZBEK)
Keywords:
zoonim, fitonim, madaniy farqlar, ramziy ma'no, xitoy tili, o'zbek tili, lingvokulturologiya, konnotatsiya, qiyosiy tahlil, etnografiya.Abstract
Ushbu maqolada xitoy va o'zbek tillarida hayvonlar va o'simliklar nomlarining madaniy farqlari qiyosiy tahlil qilingan. Zoonimlar va fitonimlar xalqning tabiiy muhit bilan munosabati, madaniy qadriyatlari va ramziy tafakkurini aks ettiruvchi muhim leksik guruhlardir. Tadqiqotda xitoyda ajdaho, feniks, panda, bambuk, xrizantema kabi ramziy hayvon va o'simliklar, o'zbekda burgut, yo'lbars, ko'k bo'ri, gullar va meva daraxtlari semantikasi tahlil qilingan. Maqolada 50 ta zoonim va 40 ta fitonim o'rganilgan hamda ularning madaniy konnotatsiyalari, ramziy ma'nolari va frazeologik birikmalarda qo'llanilishi ko'rsatilgan. Xitoy madaniyatida hayvon va o'simliklar Yin-Yang falsafasi, feng-shui va 12 yillik kalendar tizimi bilan bog'liq, o'zbek madaniyatida esa turkiy-islom an'analari va chorvachillik madaniyati aks etadi. Ikki tilning zoonimlar va fitonimlari qiyoslanib, umumiylik va farqlar aniqlanган. Tadqiqot lingvokulturologiya, etnografiya va kognitiv tilshunoslik sohalari uchun amaliy ahamiyatga ega.
References
1. Begmatov E. O'zbek ismlar lug'ati. – Toshkent: Universitet, 2006. – B.356. (Begmatov E. Dictionary of Uzbek names. – Tashkent: University, 2006. – P.356)
2. Belenkaya V.D. Ocherki angloyazychnoy toponimiki. – M.: Vysshaya shkola, 1977. – B.228. (Belenkaya V.D. Essays on English toponymy. – M.: Higher School, 1977. – P.228)
3. Chen Zhongmin. Zhongguo dongwu wenhua (Xitoy hayvonlar madaniyati). – Beijing: Renmin, 2016. – B.512. (Chen Zhongmin. Chinese animal culture. – Beijing: Renmin, 2016. – P.512)
4. Erov G. O'zbek xalq maqollari lug'ati. – Toshkent: O'qituvchi, 2010. – B.398. (Erov G. Dictionary of Uzbek folk proverbs. – Tashkent: Teacher, 2010. – P.398)
5. Li Ming. Chinese Cultural Symbols in Language. – Shanghai: Academic Press, 2017. – 425 p.
6. Mahmudov N., Nurmonov A. O'zbek tilining izohli lug'ati. 2-jild. – Toshkent: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006. – B.742. (Mahmudov N., Nurmonov A. Explanatory dictionary of the Uzbek language. Vol.2. – Tashkent: National Encyclopedia of Uzbekistan, 2006. – P.742)
7. Musaev K.M. Leksikologiya tyurkskikh yazykov. – M.: Nauka, 1984. – B.318. (Musaev K.M. Lexicology of Turkic languages. – M.: Nauka, 1984. – P.318)
8. Rahmatullaev Sh. O'zbek tilining etimologik lug'ati. – Toshkent: Universitet, 2000. – B.556. (Rahmatullaev Sh. Etymological dictionary of the Uzbek language. – Tashkent: University, 2000. – P.556)
9. Superanskaya A.V. Obshchaya teoriya imeni sobstvennogo. – M.: Nauka, 1973. – B.366. (Superanskaya A.V. General theory of proper names. – M.: Nauka, 1973. – P.366)
10. Wang Li. Zhongguo yuyanxue shi (Xitoy tilshunosligi tarixi). – Beijing: Shangwu, 2013. – B.512. (Wang Li. History of Chinese linguistics. – Beijing: Shangwu, 2013. – P.512)
11. Xolbekov M. Frazeologik birliklar semantikasi. – Toshkent: O'zbekiston, 2011. – B.276. (Xolbekov M. Semantics of phraseological units. – Tashkent: Uzbekistan, 2011. – P.276)
12. Zhang Qingchang. Zhiwu wenhua yu yuyan (O'simliklar madaniyati va til). – Tianjin: Jiaoyu, 2015. – B.467. (Zhang Qingchang. Plant culture and language. – Tianjin: Jiaoyu, 2015. – P.467)
13. Zhou Enlai. Shengxiao wenhua (12 yillik kalendar madaniyati). – Beijing: Zhonghua, 2014. – B.328. (Zhou Enlai. Zodiac culture. – Beijing: Zhonghua, 2014. – P.328)
14. Ziyaeva D. O'zbek frazeologizmlarining semantik tahlili. – Toshkent: Fan, 2013. – B.234. (Ziyaeva D. Semantic analysis of Uzbek phraseologisms. – Tashkent: Fan, 2013. – P.234)
15. Zokirov M. Turkiy xalqlar mifologiyasi. – Toshkent: Sharq, 2009. – B.412. (Zokirov M. Mythology of Turkic peoples. – Tashkent: Sharq, 2009. – P.412)