O’PKANING NAFASGA OID BO’LMAGAN FUKSIYALARI
Keywords:
o‘pka fiziologiyasi, norespirator funksiyalar, metabolik faollik, angiotensin-aylantiruvchi ferment (AAF), qon deposi, fibrinoliz, alveolyar makrofaglar, gomeostaz.Abstract
Ushbu ilmiy maqolada o‘pkaning klassik gazlar almashinuvi (respirator) funksiyasidan tashqari, organizmning ichki muhiti doimiyligini — gomeostazni saqlashda ishtirok etuvchi hayotiy muhim norespirator fiziologik funksiyalari zamonaviy ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Fiziologiya fanining fundamental tamoyillariga tayangan holda, o‘pkaning metabolik, himoya, filtrlovchi, qonni deponiyalovchi hamda kislota-ishqor muvozanatini boshqarishdagi ishtiroki tizimli ravishda yoritilgan.Maqolada o‘pka endoteliysining biokimyoviy faolligi, xususan, angiotensin-aylantiruvchi ferment (AAF) sintezi orqali tizimli qon bosimini va suv-tuz almashinuvini regulyatsiya qilish mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, o‘pka to‘qimasining serotonin, bradykinin va prostaglandinlar kabi biologik faol moddalarni inaktivatsiya qilish (parchalash) yoki selektiv sintezlash xususiyatlari fiziologik jihatdan asoslab berilgan. Maqolaning gemonamik bo‘limida o‘pkaning kichik qon aylanish doirasidagi qon hajmini boshqarish (depo vazifasi) va o‘ng hamda chap qorinchalar otib beradigan qon hajmini muvozanatlashdagi roli, shuningdek, fibrinolitik aktivlik orqali mikrotromblarni eritish xususiyati tahlil etilgan. Immunologik jihatdan esa, o‘pka to‘qimasining surfaktant tizimi va alveolyar makrofaglar orqali amalga oshiriladigan nospetsifik va spetsifik himoya funksiyalariga alohida urg‘u berilgan.Tadqiqot xulosalari o‘pkaning norespirator faoliyati buzilishi nafaqat nafas yetishmovchiligiga, balki butun organizm miqyosidagi tizimli patofiziologik siljishlarga (gipertenziya, mikrosirkulyatsiyaning buzilishi, immunodisbalans) olib kelishini ko‘rsatadi. Ushbu materiallar fiziologiya, patofiziologiya va klinik tibbiyot sohasidagi ilmiy izlanishlar uchun muhim nazariy manba bo‘lib xizmat qiladi.
References
1. Almatov K.T., Allamuratov SH.I. Odam va hayvonlar fiziologiyasi. Toshkent, "Universitet", 2011. – 412 b.
2. Qodirov E.Q. Odam fiziologiyasi (tibbiyot oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun darslik). Toshkent, "Ibn Sino", 1996. – 380 b.
3. Asqarov X.A., Aminov B.A. Normal fiziologiya (tibbiyot institutlari uchun darslik). Toshkent, "Yangi asr avlodi", 2008. – 450 b.
4. Rasulev SH.R. Kichik qon aylanish doirasi va o‘pka fiziologiyasi. Toshkent, "Meditsina", 2004. – 185 b.
5. Inomov J.N., Soliyev A.A. Odam fiziologiyasi va gomeostaz asoslari. Farg‘ona, "Farg‘ona", 2015. – 290 b.
6. To‘raqulov Yo.X. Biokimyo va mikrosirkulyatsiya prinsiplari. Toshkent, "O‘zbekiston", 1999. – 320 b.
7. G‘ofurov A.G‘., Axmedov M.A. Klinik fiziologiya va pulmonologiya asoslari. Toshkent, "Abu Ali ibn Sino", 2002. – 240 b.
8. Bobojonov S.N. Ichki muhit gomeostazi va qon tizimi fiziologiyasi. Samarqand, "Zarafshon", 2018. – 210 b.
9. Xoliqov B.H., Qurbonov SH.K. Odam to‘qimalari fiziologiyasi va metabolizm. Toshkent, "Ilm-ziyo", 2010. – 335 b.
10. Ma’rupov R.M., Tursunov S.T. Normal va patologik fiziologiya mezonlari. Toshkent, "Tafakkur", 2014. – 400 b.
