QANDLI DIABET BILAN OG‘RIGAN BEMORLARDA PERIODONTITLARNI TASHXISLASH VA DAVOLASHDA XATOLAR HAMDA ASORATLAR
Keywords:
qandli diabet, periodontit, tashxislash xatolari, davolash xatolari, HbA1c, periodontal asoratlar, glikemik nazorat, profilaktik monitoring.Abstract
Maqolada qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda periodontitlarni tashxislash va davolashda uchraydigan xatolar hamda ular bilan bog‘liq asoratlar tahlil qilinadi. Diabet va periodontit o‘zaro bog‘liq surunkali yallig‘lanish kasalliklari bo‘lib, giperglikemiya periodontal to‘qimalarda immun javob, mikrosirkulyatsiya, kollagen almashinuvi va yara bitishini buzadi, periodontit esa tizimli yallig‘lanish orqali glikemik nazoratni yomonlashtirishi mumkin. Maqolada HbA1c ko‘rsatkichini hisobga olmaslik, periodontit bosqichi va darajasini noto‘g‘ri baholash, rentgenologik tekshiruvni yetarli qo‘llamaslik, antibiotiklardan asossiz foydalanish, shifokorlararo hamkorlikning sustligi va profilaktik monitoringning yetishmasligi kabi muhim amaliy xatolar yoritiladi. Shuningdek, periodontal abscess, tishlarning harakatchanligi, suyak rezorbsiyasi, tish yo‘qotish, sekin yara bitishi, davolashga sust javob va qaytalanish xavfi kabi asoratlarning oldini olish bo‘yicha zamonaviy yondashuvlar ko‘rib chiqiladi.
References
1. World Health Organization. Diabetes . – Geneva: WHO, 2024. – URL: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes .
2. International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. Diabetes facts & figures . – Brussels: IDF, 2025. – URL: https://idf.org/about-diabetes/diabetes-facts-figures/ .
3. Sanz M., Ceriello A., Buysschaert M., Chapple I., Demmer R. T., Graziani F. et al. Scientific evidence on the links between periodontal diseases and diabetes: consensus report and guidelines of the joint workshop on periodontal diseases and diabetes // Journal of Clinical Periodontology. – 2018. – Vol. 45, Suppl. 20. – P. S138–S149.
4. Păunică I., Giurgiu M., Dumitriu A. S., Păunică S., Pantea Stoian A. M., Martu M. A. et al. The bidirectional relationship between periodontal disease and diabetes mellitus – a review // Diagnostics. – 2023. – Vol. 13, No. 4. – Article 681.
5. Sanz M., Herrera D., Kebschull M., Chapple I., Jepsen S., Berglundh T. et al. Treatment of stage I–III periodontitis – The EFP S3 level clinical practice guideline // Journal of Clinical Periodontology. – 2020. – Vol. 47, Suppl. 22. – P. 4–60.
6. American Dental Association. Diabetes: oral health topics . – ADA, 2022. – URL: https://www.ada.org/resources/ada-library/oral-health-topics/diabetes.
7. Centers for Disease Control and Prevention. Promoting oral health for people with diabetes. – CDC, 2024. – URL: https://www.cdc.gov/diabetes/hcp/clinical-guidance/how-to-promote-oral-health-for-people-with-diabetes.html .
8. López-Valverde N., Blanco Rueda J. A. Effect of periodontal treatment in patients with periodontitis and diabetes: review of systematic reviews with meta-analyses in the last five years // Healthcare. – 2024. – Vol. 12, No. 18. – Article 1844.
9. Umezaki Y., Yamazaki K., Shinohara M. The role of periodontal treatment on the reduction of HbA1c and CRP levels in diabetic patients: systematic review and meta-analysis // Frontiers in Clinical Diabetes and Healthcare. – 2025. – Vol. 6. – Article 1541145.
10. Du Y., Wang X., Liu Y., Zhang H. The role of HbA1c in the bidirectional relationship between periodontitis and diabetes mellitus // Frontiers in Nutrition. – 2025. – Vol. 12. – Article 1606223.
11. European Federation of Periodontology. Perio & Diabetes. – EFP, 2025. – URL: https://www.efp.org/for-patients/gum-disease-general-health/perio-diabetes/.
12. Scottish Dental Clinical Effectiveness Programme. Prevention and treatment of periodontal diseases in primary care: managing risk factors – control of diabetes . – SDCEP, 2024. – URL: https://www.periodontalcare.sdcep.org.uk/guidance/treatment-components/managing-risk-factors/modifiable-systemic-risk-factors/control-of-diabetes/ .
13. American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes – 2026 // Diabetes Care. – 2026. – Vol. 49, Suppl. 1. – P. S1–S350.
14. European Federation of Periodontology. Periodontitis and diabetes: a two-way street . – EFP, 2025. – URL: https://www.efp.org/publications-hub/periodontitis-and-diabetes-a-two-way-street/ .
15. NHS England. Commissioning standard: dental care for people with diabetes . – NHS England, 2024. – URL: https://www.england.nhs.uk/long-read/commissioning-standard-dental-care-for-people-with-diabetes/ .
16. Umeizudike K. A., Iwuala S. O., Ayanbadejo P. O. Effects of non-surgical periodontal therapy on glycemic control and inflammatory markers in diabetes mellitus: a review // Journal of Clinical Medicine. – 2025. – Vol. 14. – Article ID 2025.
17. Ranbhise J. S., Patil S., Gajare S. Chronic inflammation and glycemic control: exploring the relationship between periodontitis and diabetes // Dentistry Journal. – 2025. – Vol. 13, No. 3. – Article 100.