Международная открытая конференция, на которой публикуются оригинальные исследовательские и комментаторские статьи в различных областях. Основная цель предложить интеллектуальную платформу для международных ученых и развивать междисциплинарные исследования в области прикладных наук.
МЕТОДЫ ОБЪЕКТИВНОГО И СУБЪЕКТИВНОГО ОБСЛЕДОВАНИЯ ПАЦИЕНТОВ.
В данной статье рассматриваются основные методы обследования пациентов, применяемые в клинической практике. Особое внимание уделено субъективным и объективным методам диагностики, их структуре, особенностям и значению в процессе постановки диагноза. Раскрываются основные этапы сбора жалоб, анамнеза заболевания и жизни пациента, а также методы физикального обследования, такие как осмотр, пальпация, перкуссия и аускультация. Подчёркивается важность комплексного подхода к обследованию больного для повышения точности диагностики и эффективности лечения.
пациент, обследование, субъективные методы, объективные методы, анамнез, жалобы, осмотр, пальпация, перкуссия, аускультация, диагностика, клиническое исследование.
ВЛИЯНИЕ ТЕНЕВОЙ ЭКОНОМИКИ НА ЭКОНОМИЧЕСКУЮ БЕЗОПАСНОСТЬ
В данной статье рассматривается влияние теневой экономики на экономическую безопасность государства. Теневая экономика, охватывающая широкий спектр нелегальных и неучтенных экономических операций, представляет собой значительную угрозу для стабильности и роста национальной экономики. В статье анализируются основные факторы, способствующие развитию теневой экономики, а также последствия, которые она влечет за собой для экономической безопасности. Рассматриваются меры, направленные на минимизацию негативного влияния теневой экономики и повышение уровня экономической безопасности.
теневая экономика, экономическая безопасность, нелегальная деятельность, коррупция, налоговая политика, государственное регулирование.
PRESERVATION, RESEARCH AND PROMOTION OF HISTORICAL MONUMENTS OF THE TURKISH PEOPLES: MODERN STRATEGIES
This article provides a thorough analysis of contemporary strategies for the preservation, scholarly study, and international promotion of the tangible cultural heritage that constitutes the shared historical memory of the Turkic peoples. In the context of globalization, rapid urbanization, regional conflicts, and environmental challenges, safeguarding historical monuments is regarded not only as a national responsibility but also as a collective cultural obligation of the entire Turkic world.
Turkic world, cultural heritage, historical monuments, TURKSOY, restoration, digital heritage, integration
SUV QANDALARINING SISTEMATIKASI, TARQALISHI VA ANIQLASH USULLARI
Ushbu maqolada suv qandalari (Hemiptera: Heteroptera) sistematikasining zamonaviy tuzilishi, asosiy oilalarning morfologik va ekologik xususiyatlari, ularning dunyo bo‘ylab tarqalishi, shuningdek oila darajasidagi aniqlash kaliti va Markaziy Osiyo (O‘zbekiston) faunasiga oid turlar ro‘yxati keltirilgan. Maqolada jadvallar, diagrammalar va kalitlar orqali taksonomik toifalar, oilalar kesimidagi turlar boyligi va zoogeografik zonalar yoritilgan.
Suv qandalari, Heteroptera, Nepomorpha, Gerromorpha, sistematika, tarqalish, aniqlash kaliti, fauna, Markaziy Osiyo.
ПРИМЕНЕНИЕ STEAM-ТЕХНОЛОГИЙ В НАЧАЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ
В данной статье рассматриваются теоретические основы, педагогическое значение и практические аспекты применения STEAM (Science, Technology, Engineering, Art, Mathematics) технологий в системе начального образования. Также раскрывается роль данного подхода в формировании у учащихся навыков творческого мышления и решения проблемных ситуаций. Результаты исследования показывают, что STEAM-технологии являются эффективным средством повышения интереса учащихся к обучению, обеспечения межпредметной интеграции и развития современных компетенций.
STEAM, начальное образование, инновационные технологии, интеграция, творческое мышление, проблемное обучение, педагогический подход, компетенции
Ushbu maqolada Vadud Mahmudning munaqqidlik faoliyati, uning o‘zbek adabiy tanqidchiligidagi o‘rni va ilmiy-estetik qarashlari tahlil qilinadi. Muallifning adabiy-tanqidiy merosi, ayniqsa, badiiy asarning shakl va mazmun uyg‘unligi, til, uslub va estetik mukammallik masalalariga yondashuvi yoritiladi. Shuningdek, uning Cho‘lpon, Abdurauf Fitrat va boshqa zamondoshlari ijodiga bergan baholari, mumtoz va zamonaviy adabiyotga oid qarashlari ham ilmiy asosda tahlil etiladi. Maqolada Vadud Mahmudning adabiy jarayondagi faol ishtiroki, uning tanqidchilik tamoyillari hamda o‘zbek adabiyotshunosligi taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi ochib beriladi.
Vadud Mahmud, munaqqidlik faoliyati, adabiy tanqid, o‘zbek adabiyotshunosligi, badiiy tahlil, estetik qarashlar, jadid adabiyoti, Cho‘lpon, Fitrat, she’riyat, uslub, badiiylik, tasavvuf, adabiy jarayon.
QUYOSH VA SHAMOL ENERGETIKASI LOYIHALARINI BOSHQARISH RISKLARI
Mazkur maqolada quyosh va shamol energetikasi loyihalarini boshqarishda vujudga keladigan asosiy risklar tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotda texnik, moliyaviy, iqlimiy, huquqiy va tashkiliy risklarning mazmuni ochib berilib, ularni boshqarish mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan yirik quyosh va shamol elektr stansiyalari misolida risklarning amaliy jihatlari baholanadi. Tadqiqot natijalari qayta tiklanuvchi energetika loyihalarida kompleks risk-menejment tizimini joriy etish zarurligini ko‘rsatadi.
Qayta tiklanuvchi energiya, quyosh energetikasi, shamol energetikasi, risk-menejment, investitsiya, loyiha boshqaruvi, O‘zbekiston energetikasi
AQLLI SHAHAR (SMART CITY) TURLI MAMLAKATLARDAN KELAYOTGAN MA'LUMOTLARNI INTEGRATSIYA QILISH VA TAHLIL QILISH: PEDAGOGIK ASPEKTLAR VA XALQARO TAJRIBA
Ushbu maqolada aqlli shahar (Smart City) kontseptsiyasi doirasida turli mamlakatlardan keladigan ma'lumotlarni integratsiya qilish va tahlil qilishning pedagogik jihatlari o'rganilgan. Maqsad: xalqaro tajribani qiyosiy tahlil qilib, O'zbekiston uchun mos ta'lim-integratsion model taklif etish. Metodlar: qiyosiy tahlil, tizimli yondashuv, statistik ma'lumotlar interpretatsiyasi, case-study. Natijalar: Singapur, Barselona, Dubay va Seul shaharlarining Smart City tizimlari tahlil qilinib, ma'lumotlar integratsiyasining beshta asosiy arxitekturaviy modeli aniqlangan. Xulosa: pedagogik jarayonni raqamlashtirishda ko'p manbali ma'lumotlar integratsiyasi ta'lim sifatini sezilarli darajada oshiradi va boshqaruv qarorlarini real vaqt rejimida qabul qilishga imkon beradi.
aqlli shahar, Smart City, ma'lumotlar integratsiyasi, IoT, Big Data, raqamli ta'lim, pedagogika, xalqaro tajriba, ma'lumotlar tahlili, dasturiy platforma.
MATNLI MA`LUMOTLARNI AVTOMATIK REFERATLASH VA MUHIM AXBOROTNI ANIQLASH ALGORITMI
Ushbu maqola o‘zbek tilidagi matnlar uchun avtomatik referatlash hamda muhim axborotni aniqlashning integrallashgan algoritmini ishlab chiqishga bag‘ishlanadi. Tadqiqotda statistik, semantik va strukturaviy belgilar uyg‘unlashtirilib, gaplarni reytinglash modeli taklif etildi. Natijalar usul mazmunni yo‘qotmasdan qisqartirishni barqaror yaxshilashini ko‘rsatadi va ta’limiy matnlar bilan ishlashda amaliy ahamiyat beradi. Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi matnlarni avtomatik referatlash va muhim axborotni ajratib olish uchun gibrid yondashuv asosida algoritm taklif qilinadi. Metodika TF-IDF, mavzu izchilligi va diskurs indikatorlarini birgalikda qo‘llab, gaplarni tanlashni optimallashtiradi. Eksperiment natijalari referatning informativligi va qamrovini oshirishini tasdiqlaydi hamda ta’lim va ilmiy matnlar tahliliga ilmiy hissa qo‘shadi.
Avtomatik referatlash, muhim axborot, gaplarni reytinglash, semantik yaqinlik, redundantlikni kamaytirish, o‘zbek tili korpusi.
ELEKTRON HUKUMAT TIZIMLARIDA HUJJATLAR OQIMIDAN ZARUR AXBOROTNI AVTOMATIK AJRATIB OLISH METODLARI
Ushbu maqola elektron hukumat tizimlarida qo'llaniladigan zamonaviy avtomatlashtirilgan axborot ajratib olish usullarini o'rganadi, tabiiy tillarni qayta ishlash (NLP), mashinani o'rganish (ML), chuqur o'rganish va aqlli hujjatlarni tahlil qilish texnikalariga e'tibor qaratadi. Maqolada tuzilgan, yarim tuzilgan va tuzilmagan ma'lumotlarni qayta ishlash yondashuvlari o'rganiladi va ularning raqamli davlat xizmatlari platformalarida qo'llanilishini baholaydi. Aqlli hujjatlarni tasniflash, nomlangan obyektlarni aniqlash, semantik tahlil va metama'lumotlarni yaratish texnologiyalariga alohida e'tibor qaratiladi. Tadqiqotda axborotni qidirish aniqligini oshirish, qayta ishlash vaqtini qisqartirish va hukumat ma'lumotlar bazalari o'rtasida o'zaro ishlashni kuchaytirish uchun metodologik asos taklif etiladi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, sun'iy intellektga asoslangan ajratib olish modellarining integratsiyasi samaradorlikni sezilarli darajada yaxshilaydi, qo'lda aralashuvni kamaytiradi va shaffof va fuqarolarga yo'naltirilgan raqamli boshqaruv tizimlarini rivojlantirishni qo'llab-quvvatlaydi.
Elektron hukumat tizimlari, hujjatlar oqimini boshqarish, avtomatlashtirilgan axborotni ajratib olish, Tabiiy tillarni qayta ishlash (NLP), Mashinada o'rganish, intellektual hujjatlarni tahlil qilish, semantik qayta ishlash, raqamli boshqaruv, davlat boshqaruvida sun'iy intellekt.
TIBBIYOT VA EKOLOGIK MONITORING MA’LUMOTLARIDAN FOYDALI AXBOROTNI AJRATIB OLISHNING ZAMONAVIY USULLARI
Mazkur maqolada tibbiyot va ekologik monitoring tizimlarida yig‘iladigan katta hajmdagi ma’lumotlardan foydali axborotni ajratib olishning zamonaviy usullari tahlil qilingan. Unda katta ma’lumotlar texnologiyalari, mashina o‘rganish algoritmlari, sun’iy intellekt, vaqt qatori tahlili, ma’lumotlarni tozalash va vizualizatsiya jarayonlarining ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, real vaqt rejimida monitoring olib borish, prognozlash modellarini qo‘llash va bulutli hisoblash imkoniyatlaridan foydalanish orqali sog‘liqni saqlash hamda atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida samarali qarorlar qabul qilish mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari zamonaviy axborot texnologiyalarining tibbiyot va ekologiya yo‘nalishlaridagi amaliy ahamiyatini asoslab beradi.
tibbiyot monitoringi, ekologik monitoring, katta hajmdagi ma’lumotlar, mashina o‘rganish algoritmlari, sun’iy intellekt, neyron tarmoqlar, vaqt qatori tahlili, statistik modellar, ma’lumotlarni tozalash, vizualizatsiya vositalari, bulutli texnologiyalar, prognoz modellar.
BULUTLI TEXNOLOGIYALAR MUHITIDA KATTA HAJMDAGI MA’LUMOTLARDAN TEZKOR AXBOROT IZLASH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada bulutli texnologiyalar muhitida katta hajmdagi ma’lumotlardan tezkor axborot izlash mexanizmlari, ularning samaradorligi va qo‘llanilish usullari tahlil qilinadi. Tadqiqotda bulutli hisoblash platformalarida katta hajmdagi ma’lumotlarni indekslash, tarqatilgan qidiruv tizimlarini qurish, axborotni parallel qayta ishlash va real vaqt rejimida ma’lumot izlashning zamonaviy yondashuvlari yoritilgan. Shuningdek, Apache Hadoop, Spark va Elasticsearch kabi texnologiyalardan foydalanish asosida axborot izlash tizimlarini optimallashtirish imkoniyatlari ko‘rsatilgan. Tadqiqot natijalari bulutli muhitda tezkor axborot izlash mexanizmlarining ma’lumotlar boshqaruvi samaradorligini oshirishdagi muhim o‘rnini asoslab beradi.
bulutli texnologiyalar, katta hajmdagi ma’lumotlar, axborot izlash, tarqatilgan tizimlar, Hadoop, Spark, Elasticsearch, real vaqt qidiruvi, ma’lumotlar indekslash, bulutli hisoblash.
RAQAMLI PLATFORMALARDA FOYDALANUVCHI MA’LUMOTLARINI TAHLIL QILISH ASOSIDA TAVSIYA TIZIMLARINI YARATISH
Mazkur maqolada raqamli platformalarda foydalanuvchi ma’lumotlarini tahlil qilishning samarali usullari, shaxsiylashtirilgan tavsiya tizimlarini yaratish texnologiyalari hamda ularning tizim samaradorligini oshirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotda kollaborativ filtrlash, mazmunga asoslangan modellar va gibrid algoritmlar yordamida foydalanuvchilarga mos kontentni taqdim etishning metodik asoslari yoritilgan. Shuningdek, Big Data va sun’iy intellekt texnologiyalarini integratsiya qilish natijasida foydalanuvchi tajribasini (UX) yaxshilash, platforma unumdorligini oshirish va raqamli axborot muhitini optimallashtirish imkoniyatlari asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari tavsiya tizimlaridan foydalanish raqamli xizmatlar sifatini oshirishga xizmat qiluvchi muhim innovatsion omil ekanligini ko‘rsatadi.
raqamli platformalar, tavsiya tizimlari, foydalanuvchi ma’lumotlari, Big Data, kollaborativ filtrlash, shaxsiylashtirish, mashinali o‘qitish, ma’lumotlar tahlili, tizim samaradorligi, sun’iy intellekt.
АЛГОРИТМЫ ДЛЯ ОБНАРУЖЕНИЯ И ФИЛЬТРАЦИИ ДЕЗИНФОРМАЦИИ
Экспоненциальный рост платформ социальных сетей создал беспрецедентную среду для быстрого распространения дезинформации, представляющую серьезную угрозу для общественного здравоохранения, демократических процессов и социальной сплоченности. В данной статье представлен всесторонний обзор и сравнительный анализ современных алгоритмов обнаружения и фильтрации ложной информации в интернет-сетях. Мы рассматриваем подходы, охватывающие классическое машинное обучение — включая наивный байесовский классификатор, машины опорных векторов и случайные леса — до передовых архитектур глубокого обучения, таких как сети долговременной кратковременной памяти (LSTM), модели трансформеров на основе BERT и графовые нейронные сети (GNN). Наша оценка на шести эталонных наборах данных показывает, что модели на основе BERT достигают наивысшей точности (93,4%) с показателем F1 92,1%, в то время как графовые нейронные сети демонстрируют конкурентоспособную производительность (91,8%) с лучшей масштабируемостью. Мы также анализируем многомодальные подходы к обнаружению, конвейеры фильтрации в реальном времени, механизмы объяснимости и открытые исследовательские задачи, включая устойчивость к противодействию, многоязычное обнаружение и этические аспекты автоматической цензуры. Наши выводы предоставляют практические рекомендации по масштабному развертыванию систем обнаружения фейковых новостей.
обнаружение дезинформации, фильтрация фейковых новостей, обработка естественного языка, глубокое обучение, анализ социальных сетей, достоверность информации, трансформерные модели, графовые нейронные сети.
YASHIL ENERGETIKA MONITORING TIZIMLARIDA SENSOR MA’LUMOTLARNI REAL VAQT REJIMIDA QAYTA ISHLASH
Ushbu maqolada yashil energetika monitoring tizimlarida sensor ma’lumotlarini real vaqt rejimida qayta ishlash usullari ko’rib chiqilgan. Tadqiqotda IoT sensorlaridan olingan oqimli ma’lumotlarni samarali qayta ishlash, Apache Kafka va Apache Flink texnologiyalaridan foydalanish hamda anomaliyalarni real vaqtda aniqlash usullari tahlil qilingan. Taklif etilayotgan tizim ma’lumot qayta ishlash kechikishini 340 ms dan 18 ms gacha kamaytirishi va sekundiga 120,000 hodisani qayta ishlash imkonini berishi eksperimental yo’l bilan isbotlangan.
real vaqt qayta ishlash, sensor ma’lumotlari, stream processing, Apache Kafka, Apache Flink, IoT, yashil energetika, monitoring tizimi, kechikish.
MA'LUMOTLARNI QAZIB OLISH (DATA MINING) YORDAMIDA IQTISODIY PROGNOZLASH UCHUN AXBOROTNI TAHLIL QILISH
Mazkur maqolada ma'lumotlarni qazib olish (data mining) texnologiyalari yordamida iqtisodiy prognozlash uchun axborotni tahlil qilishning samarali usullari, ularning iqtisodiy jarayonlarni bashorat qilishdagi o’rni hamda iqtisodiy ko’rsatkichlarni aniqroq prognozlash imkoniyatlari chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida data mining usullari, jumladan, regressiya, klasterlash, assotsiatsiya qoidalari va mashina o'rganishi algoritmlari orqali tarixiy ma'lumotlarni tezkor qayta ishlash, iqtisodiy tendensiyalarni aniqlash, interaktiv prognoz modellari yaratish va big data resurslariga qulay kirishni ta’minlashning metodik asoslari batafsil yoritilgan. Shuningdek, data mining texnologiyalarini iqtisodiy tahlil jarayoniga integratsiya qilish natijasida iqtisodiy risklarni baholash, bozor bashoratlari samaradorligini oshirish, moliyaviy oqimlarni optimallashtirish va raqamli iqtisod muhitini shakllantirish imkoniyatlari ilmiy asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari data mining texnologiyalaridan samarali foydalanish iqtisodiy prognozlash sifatini sezilarli darajada oshirishga xizmat qiluvchi muhim innovatsion iqtisodiy vosita ekanligini ko‘rsatadi. Ushbu yondashuvlar nafaqat an’anaviy statistik usullarni to‘ldiradi, balki big data davrida iqtisodiy qarorlar qabul qilishni yanada aniq va samarali qiladi.
ma'lumotlarni qazib olish, data mining, iqtisodiy prognozlash, regressiya tahlili, klasterlash, assotsiatsiya qoidalari, big data, iqtisodiy tahlil, mashina o'rganishi, iqtisodiy modellash, raqamli iqtisod, prediktiv analitika.
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA MULTIMEDIA MA’LUMOTLARIDAN AXBOROT AJRATIB OLISH TEXNOLOGIYALARINING INTEGRALLASHGAN MODELI
Mazkur maqolada rasm, video va audio ko‘rinishidagi multimedia ma’lumotlaridan sun’iy intellekt asosida axborot ajratib olish texnologiyalari tizimli yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda self-supervised learning, transformer arxitekturasi va multimodal integratsiya tamoyillari o‘zaro bog‘liq holda ko‘rib chiqiladi. Bir modalit doirasida shakllantirilgan chuqur embeddinglarning fazoviy-vaqtli modellashtirish va yagona semantik fazoda birlashtirish jarayoniga ta’siri asoslab beriladi. Natijalar multimedia axborotini izchil, barqaror va umumlashtiriladigan tarzda ajratib olishda integrallashgan yondashuv ustunligini ko‘rsatadi.
multimedia ma’lumotlari, axborot ajratish, self-supervised learning, transformer, multimodal integratsiya, embedding, foundation model.
YASHIL IQTISODIYOTGA OID ILMIY MA`LUMOTLARNI AVTOMATIK INDEKSLASH VA SEMANTIK TAHLIL QILISH
Yashil iqtisodiyotga tegishli ilmiy nashrlar va ma'lumotlar to'plamlarining tez o'sishi - ekologik barqarorlik va past uglerodli o'sishga qaratilgan iqtisodiy model - ma'lumotlarni tashkil qilish, olish va tahlil qilishda jiddiy qiyinchiliklarni tug'diradi. An'anaviy kalit so'zlarga asoslangan indekslash usullari zamonaviy ilmiy natijalarning semantik boyligidan to'liq foydalanish uchun zarur bo'lgan murakkablikka ega emas. Ushbu maqolada ilmiy ma'lumotlarni avtomatik indekslash va semantik tahlil qilish usullari ko'rib chiqiladi, ular yashil iqtisodiyot sohasida tadqiqotlar, siyosat qabul qilish va qarorlarni qo'llab-quvvatlashni qanday qilib yaxshiroq qo'llab-quvvatlashi mumkinligiga e'tibor qaratiladi.
Avtomatik indekslash, semantik tahlil, yashil iqtisodiyot, mashinani o'rganish, bilim grafiklari, ontologiya muhandisligi, matn qazib olish, axborot qidirish, ilmiy ma'lumotlarni boshqarish.
RAQAMLI IQTISODIYOTDA ELEKTRON TIJORAT MA`LUMOTLARIDAN FOYDALANUVCHI XATTI-HARAKATLARINI ANIQLASH ALGORITMLARI
Raqamli iqtisodiyot sharoitida elektron tijorat tizimlarining jadal rivojlanishi foydalanuvchi xatti-harakatlarini chuqur tahlil qilish zaruratini yuzaga keltirmoqda. Elektron savdo platformalarida shakllanayotgan katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash va tahlil qilish orqali mijozlarning xarid odatlari, qiziqishlari hamda xulq-atvor tendensiyalarini aniqlash mumkin. Tadqiqotda mashinaviy o‘qitish va ma’lumotlarni intellektual tahlil qilish algoritmlaridan foydalanish asosida foydalanuvchi faoliyatini aniqlash va prognozlash yondashuvlari ko‘rib chiqilgan. Olingan natijalar elektron tijorat subyektlari uchun marketing strategiyalarini takomillashtirish va boshqaruv qarorlarini qabul qilish samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
raqamli iqtisodiyot, elektron tijorat, foydalanuvchi xatti-harakati, mashinaviy o‘qitish, ma’lumotlarni intellektual tahlil qilish, katta ma’lumotlar (Big Data), bashoratlash modeli, tavsiyaviy tizimlar, klasterlash, klassifikatsiya algoritmlari, analitik modellashtirish.
INTELLEKTUAL QIDIRUV TIZIMLARIDA MA'LUMOTLARNI INDEKSLASH VA OPTIMALLASHTIRISH USULLARI
Mazkur maqolada intellektual qidiruv tizimlarida qo‘llaniladigan ma’lumotlarni indekslash hamda optimallashtirish mexanizmlari ilmiy jihatdan tahlil etiladi. Qidiruv jarayonining tezkorligi va aniqligi, avvalo, indeks tuzilmalari, teskari indeks (inverted index) mexanizmi, to‘liq matnli qidiruv algoritmlari, semantik qayta ishlash hamda so‘rovlarni optimallashtirish strategiyalariga bog‘liqligi asoslab beriladi. Shuningdek, zamonaviy platformalarda mashinaviy o‘qitish va sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish natijasida qidiruv natijalarini reytinglash va foydalanuvchi so‘rovlarini chuqur tahlil qilish imkoniyatlari kengaygani ko‘rsatib o‘tiladi. Tadqiqot yakunida intellektual qidiruv tizimlarini samarali tashkil etish va ma’lumotlarga tezkor kirishni ta’minlash bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.
intellektual qidiruv, indekslash algoritmlari, teskari indeks, optimallashtirish, semantik qidiruv, to‘liq matnli qidiruv, reytinglash modeli, axborot qidirish, sun’iy intellekt, qidiruv arxitekturasi.
YASHIL ENERGIYA MA`LUMOTLAR BAZALARIDA ENERGIYA SAMARADORLIGI KO‘RSATKICHLARINI AVTOMATIK TAHLIL QILISH
Ushbu maqolada yashil energiya tizimlarida ma'lumotlar bazalarini qo'llash va energiya samaradorligi ko'rsatkichlarini avtomatik tahlil qilish usullari ko'rib chiqilgan. Tadqiqotda real vaqt rejimida energiya sarfini monitoring qilish, mashinali o'qitish algoritmlarini integratsiya qilish hamda prognoz tahlillarini amalga oshirish uchun zamonaviy yondashuvlar taklif etilgan. Navoiy viloyatidagi 50 kVt quvvatli quyosh energiyasi stansiyasida o'tkazilgan 6 oylik sinovlar natijasida tizim an'anaviy usullarga nisbatan energiya tejashda 28.4% samaradorlikni oshirganligi isbotlandi. Anomaliyalarni aniqlash aniqligi 94.7% ga, bashorat xatosi (MAE) esa 2.8% gacha yaxshilandi.
yashil energiya, ma'lumotlar bazasi, energiya samaradorligi, avtomatik tahlil, mashinali o'qitish, IoT, real vaqt monitoring, TimescaleDB, LSTM.
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA BILIMLAR GRAFIGI (KNOWLEDGE GRAPH) YORDAMIDA AXBOROTNI IZLASH TIZIMLARINI YARATISH
Mazkur maqolada sun’iy intellekt texnologiyalari asosida bilimlar grafigi (Knowledge Graph) yordamida axborotni izlash tizimlarini yaratish masalalari tahlil qilingan. Bilimlar grafigi ma’lumotlar o‘rtasidagi semantik bog‘lanishlarni aniqlashga yordam beruvchi zamonaviy texnologiyalardan biri hisoblanadi. Maqolada bilimlar grafigining ishlash prinsiplari, uning axborot izlash tizimlaridagi ahamiyati hamda sun’iy intellekt bilan integratsiyasi yoritilgan. Shuningdek, ushbu texnologiyaning afzalliklari va kelajakdagi rivojlanish istiqbollari ham ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, maqolada bilimlar grafigini yaratishda qo‘llaniladigan asosiy texnologiyalar, jumladan ontologiyalar, semantik tarmoqlar va mashinaviy o‘rganish usullari haqida ham ma’lumot berilgan. Bilimlar grafigi yordamida turli manbalardan olingan ma’lumotlarni o‘zaro bog‘lash, ularni tahlil qilish hamda foydalanuvchi so‘rovlariga mos ravishda kerakli natijalarni taqdim etish imkoniyatlari kengayadi. Mazkur texnologiya katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash jarayonini soddalashtiradi hamda qidiruv tizimlarining samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.
sun’iy intellekt, bilimlar grafigi, axborot izlash tizimi, semantik tahlil, ma’lumotlar bazasi, sun’iy intellekt texnologiyalari.
MASHINAVIY O'QITISH ASOSIDA HUJJATLAR KLASSIFIKATSIYASI VA AXBOROTNI AJRATIB OLISH METODLARI
Ushbu maqolada mashinaviy o'qitish algoritmlaridan foydalangan holda turli sohalardagi matnli hujjatlarni avtomatik klassifikatsiya qilish va ulardan kerakli axborotni chiqarib olishning ilmiy-metodik asoslari o'rganiladi. Gradient kuchaytirish (Gradient Boosting), ko'p qatlamli perseptron (MLP) va konvolyutsion neyron tarmoq (CNN) algoritmlarining hujjatlar klassifikatsiyasidagi samaradorligi hamda CRF va BiLSTM modellarining axborotni ajratib olishdagi unumdorligi taqqoslama tarzda tahlil qilinadi. Shuningdek, so'zlarni vektorlashtirish usullari va ularning klassifikatsiya aniqligiga ta'siri ko'rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari CNN va gradient kuchaytirish algoritmlarining ko'p toifali hujjatlar tasnifida yuqori samaradorlik ko'rsatishini tasdiqlaydi.
mashinaviy o'qitish, hujjatlar klassifikatsiyasi, axborotni ajratib olish, gradient kuchaytirish, konvolyutsion neyron tarmoq, BiLSTM, CRF, so'z vektorlari, matn tahlili, ikkilik tasnif.
QIDIRUV TIZIMLARIDA SEMANTIK QIDIRUV ALGORITMLARINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Mazkur ilmiy maqolada qidiruv tizimlarida semantik qidiruv algoritmlarining samaradorligini oshirish muammosi kompleks tarzda tahlil qilinadi. An’anaviy kalit so‘zga asoslangan modellar (TF-IDF, BM25) va zamonaviy chuqur o‘rganish asosidagi semantik modellar (Word2Vec, FastText, BERT, transformer arxitekturasi) o‘zaro solishtiriladi. Tadqiqot doirasida 100 000 hujjatdan iborat korpus va 10 000 ta test so‘rovi asosida eksperimental tahlil o‘tkazildi. Precision, Recall, F1-score, MAP va NDCG ko‘rsatkichlari hisoblandi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, transformer asosidagi gibrid model (BERT + Knowledge Graph) an’anaviy BM25 modeliga nisbatan 23–27% yuqori samaradorlik ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari semantik modellarni qidiruv tizimlariga integratsiyalash samaradorligini ilmiy asosda tasdiqlaydi.
semantik qidiruv, axborot izlash, transformer arxitekturasi, BERT, bilim grafi, vektorli fazo modeli, deep learning.
TABIIY TILNI QAYTA ISHLASH (NLP) YORDAMIDA MATNLI HUJJATLARDAN BILIMLARNI AVTOMATIK AJRATIB OLISH
Mazkur maqolada tabiiy tilni qayta ishlash (Natural Language Processing – NLP) texnologiyalaridan foydalanib matnli hujjatlardan bilimlarni avtomatik ravishda ajratib olish masalasi yoritilgan. Tadqiqotda katta hajmdagi matnli ma’lumotlarni tahlil qilish, muhim axborotlarni aniqlash va ularni tizimli bilimga aylantirish jarayonlari ko‘rib chiqiladi. NLP usullari yordamida matnlarni semantik tahlil qilish, kalit so‘zlarni aniqlash, nomlangan obyektlarni ajratish hamda matnlar orasidagi bog‘lanishlarni aniqlash imkoniyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, ushbu texnologiyaning ilmiy tadqiqotlar, ta’lim, biznes va axborot tizimlarida qo‘llanishi muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari matnli ma’lumotlarni samarali qayta ishlash va ulardan foydali bilimlarni avtomatik tarzda olish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.
tabiiy tilni qayta ishlash, NLP, matn tahlili, bilimlarni ajratib olish, sun’iy intellekt, semantik tahlil, axborot texnologiyalari.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA KORPORATIV MA’LUMOTLAR BAZALARIDAN SAMARALI AXBOROT OLISH USULLARI
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida korporativ ma’lumotlar bazalaridan samarali axborot olish usullari, ularning tashkilotlar faoliyatidagi ahamiyati hamda zamonaviy axborot texnologiyalarining bu jarayondagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida SQL so‘rovlar, Data Mining, OLAP texnologiyalari hamda Big Data platformalari orqali katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash va tahlil qilish imkoniyatlari ko‘rib chiqildi. Shuningdek, mazkur texnologiyalar yordamida boshqaruv qarorlarini qabul qilish jarayonini optimallashtirish, korxonalar faoliyatini tahlil qilish hamda raqamli transformatsiyani qo‘llab-quvvatlash imkoniyatlari yoritildi. Tadqiqot natijalari korporativ ma’lumotlar bazalaridan samarali foydalanish tashkilotlar faoliyatining samaradorligini oshirishda muhim omil ekanligini ko‘rsatadi.
raqamli iqtisodiyot, korporativ ma’lumotlar bazasi, axborot tahlili, data mining, big data, OLAP texnologiyalari, biznes analitika, raqamli transformatsiya, axborot texnologiyalari.
SUN'IY INTELLEKT ASOSIDA KATTA MA’LUMOTLAR (BIG DATA) DAN AXBOROT IZLASH TEXNOLOGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada Big Data sharoitida axborot izlashning dolzarb muammolari, xususan, ma’lumotlarning heterogenligi, semantik noaniqlik va yuqori kechikish kabi omillar tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi sun’iy intellektga tayangan indekslash, so‘rovni kengaytirish va neyron qayta tartiblashni birlashtiruvchi yondashuvni ishlab chiqishdir. Metodlar sifatida konseptual modellashtirish va prototip sinovlari tanlandi. Ilmiy hissa sifatida izlash quvurini optimallashtirish bo‘yicha izchil tavsiyalar berildi.
Katta ma’lumotlar, axborot izlash, semantik izlash, vektor indeks, qayta tartiblash, so‘rovni kengaytirish, o‘rganiluvchi reyting.
IQTISODIYOTDA QO‘LLANILADIGAN AMALIY MASHG‘ULOTLAR DASTURI
Mazkur maqolada iqtisodiyot fanlarida qo‘llaniladigan amaliy mashg‘ulotlar dasturining mazmuni, tuzilishi va metodik xususiyatlari tahlil qilinadi. Amaliy mashg‘ulotlarning talabalarda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishdagi o‘rni ilmiy asosda yoritib berilgan. Shuningdek, zamonaviy pedagogik texnologiyalar va axborot - kommunikatsiya vositalaridan foydalanishning ahamiyati ochib beriladi. Amaliy mashg‘ulotlar dasturini takomillashtirish yo‘nalishlari hamda uni mehnat bozori talablari asosida modernizatsiya qilish masalalari ko‘rib chiqiladi.
iqtisodiyot, amaliy mashg‘ulot, ta’lim dasturi, kasbiy kompetensiya, iqtisodiy tahlil, pedagogik texnologiya, raqamli iqtisodiyot, metodika.
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARINING MAQSAD VA VAZIFALARI
Maktabgacha ta’lim uzluksiz ta’lim tizimining boshlang‘ich bo‘g‘ini sifatida Har bir bola tug‘ilgandan oilada tarbiya oladi. Uch yoshdan maktabgacha ta’lim muassasasiga boradi. Maktabgacha ta’lim uzluksiz ta’lim tizimining birinchi – boshlang‘ich bo‘g‘ini hisoblanadi. Maktabgacha ta’lim muassasalari “bolalar bog‘chasi” deb ham yuritiladi. Sog‘lom va barkamol bola shaxsini tarbiyalash va maktabga tayyorlashda bolalar bog‘chasining ahamiyati katta. Chunki millatning sog‘lom genofondini tarbiyalash shu tizimdan boshlanadi.
maktabgacha ta’lim,bola shaxsi,xalq an’analari,urf-odat,ijtimoiy-pedagogik yordam.
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA O’YINGA ASOSLANGAN TA’LIM
Maktabgacha ta’lim-bu bolalarning jismoniy, aqliy va ruhiy rivojlanishiga katta ta’sir ko’rsatadigan eng muhim bosqichlardan biridir. Bu davrda bolalar dunyoqarashi,ijtimoiy aloqalar, hissiy va intellektual qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim yutuqlarga erishishadi. Shu nuqtai nazardan, o’yinga asoslangan ta’lim (OAT) maktabgacha ta’limning samaradorligini oshirishda muhim rol o’ynaydi. O’yin – bu bolalarning tabiiy faoliyati bo’lib, ularning kognitiv rivojlanishiga, muammoni hal qilish ko’nikmalarini shakllantirishga va ijtimoiy ko„nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi.
o’yinga asoslangan ta’lim, maktabgacha ta’lim, bolalar rivojlanishi, pedagogic yondashuv, kognitiv rivojlanish, emotsional rivojlanish, ijtimoiy ko„nikmalar, ta’lim jarayoni, o’yin va ta’lim integratsiyasi, jismoniy rivojlanish.