Z-BAHO ORQALI STANDARTLASHTIRISH USULI

Authors

  • Baxtiyorova Maftuna Ulug‘bek qizi TDSHU, TSXIM instituti talabasi Author

Keywords:

standartlashtirish, Z-baho, statistik tahlil, standart normal taqsimot, o‘rtacha qiymat, standart og‘ish, Z-baho jadvali, g‘ayritabiiy qiymatlar (outlierlar)

Abstract

Mazkur mustaqil ishda statistik tahlilda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan standartlashtirish jarayoni va uning eng keng tarqalgan usullaridan biri -Z-baho orqali standartlashtirish usuli har tomonlama yoritilgan. Tadqiqotda standartlashtirish tushunchasining mohiyati, maqsadi va zaruriyati izohlangan hamda Z-bahoning nazariy asoslari va matematik ifodasi bayon etilgan. Shuningdek, standart normal taqsimot, Z-baho jadvali va 68–95–99,7 qoidasi asosida ma’lumotlarning taqsimotdagi o‘rni tahlil qilingan. Amaliy qismda real statistik ma’lumotlar asosida Z-bahoning hisoblanishi, hududlar o‘rtasidagi tafovutlarni aniqlash va ularni solishtirish imkoniyatlari ko‘rsatib berilgan. Ish natijalari Z-baho usuli ma’lumotlarni yagona mezon asosida baholash, g‘ayritabiiy qiymatlarni aniqlash va tahlil natijalarining ishonchliligini oshirishda samarali vosita ekanini tasdiqlaydi. Ushbu ish statistika, iqtisodiyot va boshqa ijtimoiy sohalarda ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.

References

1. Andrade, C. (2021). Z scores, standard scores, and composite test scores explained. Indian Journal of Psychological Medicine, 43(6), 555–557. Available at :https://doi.org/10.1177/02537176211046502.

2. Statistics by Jim. (n.d.). “Z-Score: Definition, Formula and Interpretation.” Available at: https://statisticsbyjim.com/basics/z-score/.

3. Kalton, G. (1968). Standardization: A technique to control for extraneous variables. Journal of the Royal Statistical Society: Series C (Applied Statistics), 17(2), 118–136. Available at: https://doi.org/10.2307/2985676.

4. Walesiak, M. (2014). Data normalization in multivariate data analysis: An overview and properties. Przegląd Statystyczny (Statistical Review), 61(4), 363–372. Available at: https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.1740.

5. Field, A. (2013). Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics. Sage Publications.

6.“Sog‘liqni saqlash sohasidagi xizmatlar hajmi bo‘yicha 2024-yilgi ochiq ma’lumotlar”. https://stat.uz.

7. Z-score Table (Standard Normal Distribution Table). Available at: https://www.statology.org/z-score-table/.

8. ResearchGate. (2019). The effect of Z-Score standardization (normalization) on binary input in neural networks. https://www.researchgate.net/publication/330821155.

9. Machine Learning Plus. (2025). How to detect outliers with Z-score. https://www.machinelearningplus.com.

Downloads

Published

2026-02-22