QON IVISH KASKADI:TROMBOPLASTINLAR VA FIBRINOGEN ROLI
Abstract
Qon ivish kaskadi organizmda gemostazni ta’minlovchi murakkab biokimyoviy va fiziologik jarayon bo‘lib, u qon ketishini to‘xtatish va tomir yaxlitligini saqlashda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada qon ivish tizimining asosiy komponentlari — tromboplastinlar (to‘qima faktori) va fibrinogenning roli chuqur tahlil qilinadi. Tromboplastinlar tashqi ivish yo‘lini faollashtirib, protrombinni trombinga aylantirish jarayonini boshlaydi, fibrinogen esa trombin ta’sirida fibringa aylanish orqali qon laxtasining asosiy strukturasini hosil qiladi. Maqolada ivish kaskadining molekulyar mexanizmlari, ichki va tashqi yo‘llar o‘zaro aloqasi, shuningdek tromboplastin va fibrinogenning fiziologik hamda patologik holatlardagi ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Bundan tashqari, gipokoagulyatsiya va giperkoagulyatsiya holatlarida ushbu omillarning klinik ahamiyati tahlil qilinadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, tromboplastin va fibrinogen qon ivish jarayonining markaziy komponentlari bo‘lib, ularning disbalansi turli gemostatik buzilishlarga olib keladi. Ushbu bilimlar klinik diagnostika va davolash strategiyalarini takomillashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
References
1. Abdukarimov A.A., Rasulov S.R. Gemostaz va qon ivish tizimi asoslari. – Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2020.
2. Axmedov M., Karimov U. Biokimyo (tibbiyot yo‘nalishi uchun darslik). – Toshkent, 2019.
3. Yuldashev Q.T. Normal va patologik fiziologiya. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2021.
4. Usmonov X.U. Klinik laborator diagnostika asoslari. – Toshkent, 2022.
5. Сапин М.Р., Брыксина З.Г. Анатомия и физиология человека. – Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2018.
6. Камышников В.С. Клинические лабораторные исследования. – Москва: МЕДпресс-информ, 2020.
7. Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology – 14th Edition. Elsevier, 2021.
8. Harper's Illustrated Biochemistry – 31st Edition. McGraw-Hill Education, 2018.
9. Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease – 10th Edition. Elsevier, 2020.
10. World Health Organization. Hemostasis and thrombosis guidelines. Geneva, 2022.
11. International Society on Thrombosis and Haemostasis. Global hemostasis standards and reports, 2021.
12. National Institutes of Health. Blood coagulation and fibrinogen studies database, 2023.
13. MedlinePlus – https://medlineplus.gov
14. PubMed – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
15. ScienceDirect – https://www.sciencedirect.com
