IPAK YO'LI VA TOPONIMIK IZ: SAVDO MAGISTRALI NOMLARINING LINGVISTIK XOTIRASI
Keywords:
Ipak yo'li toponimlari, karvon yo'li, savdo magistrali, O'rta Osiyo onomastikasi, semantik qatlamlar, karvonsaroy, madaniyatlararo muloqot, lingvistik xotira, etnotoponimlар, tarixiy geografiya.Abstract
Ushbu maqolada Buyuk Ipak yo'li o'tgan hududlardagi joy nomlarining (toponimlari) lingvistik tabiati, semantik tarkibi va tarixiy-madaniy ahamiyati birinchi marta keng qamrovli ilmiy tahlil doirasida o'rganiladi. Maqsad — savdo magistrali bilan bevosita bog'liq nomlarni aniqlash, ularni tematik guruhlarga ajratish va Ipak yo'lining o'rta asr madaniy-iqtisodiy hayotini toponimlar orqali qayta qurish imkoniyatlarini ko'rsatishdir. Tadqiqot materiali sifatida O'zbekiston, Tojikiston va Qirg'izistonning Ipak yo'li o'tgan hududlarida qayd etilgan 280 dan ortiq toponimlarga oid leksik birliklar tahlil qilindi. Natijalar shuni ko'rsatdiki, Ipak yo'li toponimlarida karvon tizimi, savdo infrastrukturasi, etnik aloqalar va din-madaniyat tarqalishi singari to'rtta yirik semantik qatlam mavjud bo'lib, ular tilshunoslik, arxeologiya va tarix fanlarini o'zaro bog'lovchi ko'prik vazifasini o'taydi. Ilmiy yangilik — O'rta Osiyo Ipak yo'li toponimlarini birinchi marta tizimli semantik klassifikatsiya doirasida o'rganish va «karvon arxivi» tushunchasini ilmiy muomalaga kiritish.
References
1. Ahmedov B. O'rta Osiyo tarixiga oid materiallar. — Toshkent: O'qituvchi, 1994. — 186 b.
2. Bartold V.V. Istoriya izucheniya Vostoka v Evrope i Rossii. — L.: Leningradskiy un-t, 1925. — 312 s.
3. Begmatov E.A. O'zbek onomastikasi. — Toshkent: Fan, 1994. — 203 b.
4. Hasanov H. Sehrli joy nomlari. — Toshkent: Fan, 1985. — 96 b.
5. Karimov N.G. O'rta Osiyoning qadimgi savdo yo'llari tarixi // O'zbekiston tarixi. — 2003. — №2. — B. 28–36.
6. Liu Xinru. The Silk Road in World History. — Oxford: Oxford University Press, 2010. — 214 p.
7. Murzaev E.M. Geografiya v nazvaniyakh. — M.: Nauka, 1979. — 208 s.
8. Nafasov T.O. O'zbekiston geografik nomlari izohli lug'ati. — Toshkent: O'qituvchi, 1988. — 352 b.
9. Petrushevskiy I.P. Islam v Irane v VII–XV vekakh. — L.: Leningradskiy un-t, 1966. — 400 s.
10. Qodirov A.Q. Surxondaryo viloyati toponimlari. — Toshkent: Fan, 1990. — 128 b.
11. Rakhimov M.A. Ipak yo'li toponimikasi: nazariya va amaliyot // Til va jamiyat. — Toshkent, 2014. — №1. — B. 33–41.
12. Reformatskiy A.A. Vvedenie v yazykoznanie. —M.:Prosveshcheniye,1967.—312 s.
13. Richthofen F. von. China: Ergebnisse eigener Reisen. Bd. 1. — Berlin: Reimer, 1877. — 498 s.
14. Rtveladze E.V. Velikiy shelkovyy put'. — Tashkent: O'zbekiston, 1999. — 248 s.
15. Rtveladze E.V. Civilizatsii, gosudarstva, kul'tury Sredney Azii. — Tashkent: IICAS, 2005. — 430 s.
16. Sims-Williams N. Sogdian and Other Iranian Inscriptions of the Upper Indus. — London: SOAS, 1992. — 178 p.
17. Superanskaya A.V. Obshchaya teoriya imeni sobstvennogo. — M.: Nauka, 1973. — 366 s.
18. Tursunov U., Muxtorov J., Rahmatullayev Sh. Hozirgi o'zbek adabiy tili. — Toshkent: O'zbekiston, 1992. — 400 b.
19. Yo'ldoshev M. O'zbek tilining leksikologiyasi. — Toshkent: TDPU nashriyoti, 2013. — 218 b.
