QOLMOQIR KARYERIDA REPER KUZATUVLARI ASOSIDA BORT DEFORMATSIYALARINI ERTA BAHOLASH VA XAVF DARAJASINI ANIQLASH
Keywords:
Qolmoqir karyeri, reper kuzatuvi, bort deformatsiyasi, vertikal siljish, xavf indeksi, geomekanik monitoring, TARP, karyer xavfsizligi.Abstract
Ushbu tezisda Qolmoqir karyeri bortlarida reper kuzatuvlari asosida deformatsiya jarayonini erta baholash va xavfli uchastkalarni ajratish masalasi ko‘rib chiqildi. Tadqiqotda 2025-yil fevral–iyul oylarida olingan reper o‘lchovlari tahlil qilinib, vertikal siljish tezligi, umumiy siljish amplitudasi va vaqt bo‘yicha trend belgilariga asoslangan amaliy baholash yondashuvi taklif etildi. Kuzatuv natijalari ayrim reperlarda qisqa muddat ichida keskin siljishlar yuzaga kelganini ko‘rsatdi: Rp015 nuqtasida umumiy siljish 232 mm gacha, Rp019 nuqtasida vertikal siljish tezligi 14,1 mm/kun gacha, Rp003 nuqtasida esa 197 mm gacha umumiy deformatsiya qayd etildi. Bunday holat Qolmoqir karyeri sharoitida bort turg‘unligini oddiy vizual kuzatuv bilan emas, balki reper ma’lumotlarini tezlik, yo‘nalish va takrorlanish belgisi bo‘yicha raqamli baholash orqali nazorat qilish zarurligini ko‘rsatadi. Tezisda reper kuzatuvlarini QVDXI xavf indeksi va TARP qaror tizimi bilan bog‘lash orqali xavfli zonalarni erta aniqlash hamda kon ishlarini geomekanik holatga mos ravishda boshqarish taklif qilindi.
References
1. Read J., Stacey P. Guidelines for Open Pit Slope Design. — Collingwood: CSIRO Publishing, 2009. — 512 p.
2. Hoek E., Bray J.W. Rock Slope Engineering. — London: Institution of Mining and Metallurgy, 1981. — 358 p.
3. Wyllie D.C., Mah C.W. Rock Slope Engineering: Civil and Mining. — London: Spon Press, 2004. — 456 p.
4. Stacey T.R. New slope stability considerations for deep open pit mines // Journal of the Southern African Institute of Mining and Metallurgy. — 2003. — Vol. 103, No. 6. — P. 373–389.
5. Carlà T., Farina P., Intrieri E., Ketizmen H., Casagli N. Integration of ground-based radar and satellite InSAR data for the analysis of an unexpected slope failure in an open-pit mine // Engineering Geology. — 2018. — Vol. 235. — P. 39–52.
6. Rose N.D., Hungr O. Forecasting potential rock slope failure in open pit mines using the inverse-velocity method // International Journal of Rock Mechanics and Mining Sciences. — 2007. — Vol. 44, No. 2. — P. 308–320.
7. Osasan K.S., Stacey T.R. Automatic prediction of time to failure of open pit mine slopes based on radar monitoring and inverse velocity method // Journal of Rock Mechanics and Geotechnical Engineering. — 2014. — Vol. 6, No. 4. — P. 1–10.
8. Stead D., Eberhardt E., Coggan J.S. Developments in the characterization of complex rock slope deformation and failure using numerical modelling techniques // Engineering Geology. — 2006. — Vol. 83, No. 1–3. — P. 217–235.