VIII-XIV ASRLARDA XORAZMDAGI MIGRATSIYA JARAYONLARIGA TA’SIR KO‘RSATGAN TABIIY-IQLIMIY SABABLAR
Keywords:
Xorazm, Amudaryo, Orol dengizi, Uzboy, Kaspiy, migratsiya, o‘rta asrlar iqlim anomaliyasi, Orol regressiyasi, gidrologik katastrofa, dehqonchilik vohalari, demografik siljish.Abstract
Ushbu ilmiy maqolada VIII–XIV asrlarda Xorazm vohasi va unga tutash hududlarda yuz bergan demografik oqimlar va migratsiya jarayonlarining tabiiy-iqlimiy hamda gidrologik determinantlari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida Orol-Kaspiy havzasidagi global iqlimiy o‘zgarishlar, Orol dengizining o‘rta asrlar regressiyasi, Amudaryo o‘zanining Sariqamish va Uzboy tizimlari orqali Kaspiy dengiziga burilishi kabi tabiat hodisalarining voha aholisining joylashish xaritasiga ta’siri yozma manbalar va paleogeografik ma’lumotlar sintezi asosida taxlil qilingan. Antropogen va tabiiy omillar sinergiyasi natijasida yuzaga kelgan ekologik krizislarning ommaviy xalq ko‘chishlariga ta’sir mexanizmlari ochib berilgan.
References
1. Толстов С.П. По древним дельтам Окса и Яксарта. – М.: Изд-во восточной литературы, 1962.
2. Шнитников А.В. Внутривековая изменчивость компонентов общей увлажненности. – Л.: Наука, 1969.
3. Бартольд В.В. Сведения об Аральском море и низовьях Амударьи с древнейших времен до XVII века. Сочинения. Т. III. – М.: Наука, 1965.
4. Бурханов А.А. Золотоордынский Хорезм: этнокультурные процессы и историческая география // Вестник Казанского университета. – Казань, 2012. – № 3. – С. 88.
5. Ал-Истахри. Книга путей и государств // Материалы по истории туркмен и Туркмении. Т. I. – М.-Л.: АН СССР, 1939. – С. 92.
6. Бартольд В.В. К истории орошения Туркестана. Сочинения. Т. III. – М.: Наука, 1965. – С. 78.
7. Толстов С.П. Работы Хорезмской археолого-этнографической экспедиции АН СССР в 1949-1953 гг. // Труды ХАЭЭ. Т. II. – М., 1958. – С. 114.
8. Ал-Макдиси. Ахсан ат-такасим фи ма’рифат ал-акалим. – Лейден: Брилл, 1906. – С. 284.
9. Ибн Хаукаль. Китаб сурат ал-ард (Книга картины земли). – Лейден, 1938. – С. 354.
10. Boroffka N.M., Oberhänsli H. Palaeoecological and palaeohydrological changes of the Aral Sea // Quaternary International. – 2006. – Vol. 148. – P. 32.
11. Андрианов Б.В. Население нижней Приаралья в средние века и вопросы гидрографии // Этнографическое обозрение. – М., 1965. – № 2. – С. 67.
12. Борухов Р.А. Динамика заселения дельты Амударьи в XI-XII вв. // Общественные науки в Узбекистане. – Ташкент, 1991. – № 8. – С. 142.
13. Кляшторный С.Г. Степные империи древней Евразии. – СПб.: Филологический факультет СПбГУ, 2005. – С. 45.
14. Якут ал-Хамави. Му’джам ал-булдан (Словарь стран) / Пер. А.С. Певзнера. – М.: Наука, 1960. – С. 182.
15. Агаджанов С.Г. Очерки истории огузов и туркмен Средней Азии IX-XIII вв. – Ашхабад: Ылым, 1969. – С. 98.
16. Бартольд В.В. Туркестан в эпоху монгольского нашествия. Сочинения. Т. I. – М.: Изд-во восточной литературы, 1963. – С. 216.
17. Борухов Р.А. Гидрологические катастрофы в низовьях Амударьи в средние века // Общественные науки в Узбекистане. – Ташкент, 1994. – № 5. – С. 102.
18. Рашид ад-Дин. Сборник летописей. Т. II / Пер. Ю.П. Верховского. – М.-Л.: ИН АН СССР, 1960. – С. 342.
19. Ибн ал-Асир. Ал-Камил фи-т-тарих (Полный свод истории) / Пер. П.Г. Булгакова. – Ташкент: Узбекистан, 2006. – С. 74.
20. Андрианов Б.В. Древние оросительные системы Приаралья. – М.: Наука, 1969. – С. 119.
21. Юсупов Х. Пути-дороги древнего Хорезма (Историко-географический анализ Узбоя) // Вестник древней истории. – М., 1982. – № 4. – С. 102.
22. Толстов С.П. По древним дельтам Окса и Яксарта. – М.: Изд-во восточной литературы, 1962. – С. 54.
23. Борухов Р.А. Экологическая катастрофа конца XIV века в Хорезме и ее демографические последствия // Общественные науки в Узбекистане. – Ташкент, 1996. – № 2. – С. 147.
24. Шараф ад-Дин Али Йазди. Зафар-наме / Перевод с староузбекского А. Ахмедова. – Ташкент: Санъат, 2008. – С. 112.