XAVFSIZLIK TIZIMLARIDA 5G TARMOG'INI QO'LLASHNING ISTIQBOLLARI

Authors

  • Nazarov А.М Author
  • Jumaqulov F.K Author
  • Rayimov F.Т Author

Keywords:

5G, xavfsizlik tizimi, datchiklar, simsiz ma'lumot uzatish, kechikish vaqti, IoT.

Abstract

Ushbu maqolada beshinchi avlod mobil aloqa texnologiyasi - 5G tarmog'ini xavfsizlik tizimlarida qo'llashning istiqbollari va texnik imkoniyatlari tahlil etilgan. 5G texnologiyasining asosiy xususiyatlari - yuqori ma'lumot uzatish tezligi, ultra-past kechikish vaqti va massiv qurilmalarni ulash qobiliyati - zamonaviy xavfsizlik tizimlariga qo'yiladigan talablarga to'liq javob berishi ko'rsatilgan. Maqolada 5G tarmog'ining arxitekturasi, uning xavfsizlik tizimi datchiklari bilan o'zaro ta'siri va ma'lumotlarni uzatish parametrlari hisoblab chiqilgan. Shannon formulasi asosida kanal o'tkazuvchanlik qobiliyati baholangan, kechikish vaqti va paket yo'qotish ehtimoli aniqlangan. Turli simsiz uzatish texnologiyalari - Wi-Fi, LTE, 5G NR va NB-IoT - solishtirilgan va 5G ning afzalliklari ko'rsatilgan. Tadqiqot natijalari 5G tarmog'i xavfsizlik tizimlarini modernizatsiya qilishda samarali vosita ekanligini tasdiqlaydi.

References

1. Akyildiz I.F., Su W., Sankarasubramaniam Y. Wireless sensor networks: a survey // Computer Networks. - 2002. - Vol. 38, № 4. - P. 393–422.

2. Dahlman E., Parkvall S., Skold J. 5G NR: The Next Generation Wireless Access Technology. - Academic Press, 2020. - 622 p.

3. 3GPP TS 38.300. NR; NR and NG-RAN Overall Description. - 3GPP, 2024.

4. Raza U., Kulkarni P., Sooriyabandara M. Low Power Wide Area Networks: An Overview // IEEE Communications Surveys & Tutorials. - 2017. - Vol. 19, № 2. - P. 855–873.

5. Ahmadi S. 5G NR: Architecture, Technology, Implementation, and Operation. - Academic Press, 2019. - 1064 p.

6. OASIS Standard. MQTT Version 5.0. - 2019. - URL: https://docs.oasis-open.org/mqtt/mqtt/v5.0/ (murojaat sanasi: 10.04.2025).

7. Sesia S., Toufik I., Baker M. LTE - The UMTS Long Term Evolution: From Theory to Practice. - 2nd ed. - Wiley, 2011. - 792 p.

8. Mekki K. et al. A Comparative Study of LPWAN Technologies for Large-Scale IoT Deployment // ICT Express. - 2019. - Vol. 5, № 1. - P. 1-7.

9. Shafi M., Molisch A.F., Smith P.J., et al. 5G: A Tutorial Overview of Standards, Trials, Challenges, Deployment, and Practice // IEEE Journal on Selected Areas in Communications. – 2017. – Vol. 35, No. 6. – P. 1201-1221.

10. Kandris D., Nakas C., Vomvas D., Koulouras G. Applications of Wireless Sensor Networks: An Up-to-Date Survey // Applied System Innovation. – 2020. – Vol. 3, No. 1. – P. 14.

Downloads

Published

2026-06-11