FERMENTLAR TUZILISHI VA KLASSIFIKATSIYASI
Keywords:
fermentlar, enzimlar, protein tuzilishi, faol markaz, klassifikatsiya, oksidoreduktazalar, transferazalar, gidrolazalar, liazalar, izomerazalar, ligazalar, kofaktorlar, ribozimlar.Abstract
Fermentlar hayotning asosiy molekulyar mexanizmlaridan biri sifatida tirik organizmlarda sodir bo‘ladigan barcha biokimyoviy reaktsiyalarni katalizlaydi. Ushbu maqolada fermentlarning murakkab tuzilishi — birlamchi, ikkilamchi, uchinlamchi va to‘rtlamchi darajadagi tashkil etilishi hamda ularning zamonaviy xalqaro klassifikatsiyasi batafsil yoritiladi. Fermentlarning faolligini belgilovchi faol markaz, kofaktorlar, kofermentlar va substrat bilan o‘zaro ta’sir mexanizmlari tahlil qilinadi. Maqola biologiya, biokimyo va biotexnologiya yo‘nalishidagi talabalar, olimlar va mutaxassislar uchun foydali manba bo‘lishi mumkin. Fermentlarning tuzilish xususiyatlarini chuqur anglash ularni sanoat, tibbiyot va qishloq xo‘jaligida samarali qo‘llash imkonini beradi.
References
1. Mahalliy darsliklar va oʻquv qoʻllanmalari (Oʻzbek tilida)
1.Asqarov I.R., Toʻxtabayev N.X., Gʻofurov K.Gʻ. Tibbiy kimyo. Toshkent, "Yangi asr avlodi" nashriyoti, 2022. (Tibbiyot oliy gohlarining davolash, pediatriya va stomatologiya fakulteti talabalari uchun darslik).
2.Sodiqov Q.S. Bioorganik kimyo. Toshkent, "Oʻzbekiston" nashriyoti, 2018. (Tibbiyot oliy taʼlim muassasalari uchun oʻquv qoʻllanma).
3.Roʻziyev D.Y., Toʻrayev X.X. Klinik va tibbiy kimyo asoslari. Buxoro, "Durdona" nashriyoti, 2021.
4.Madrahimov A.A., Yoʻldoshev X.T. Tibbiy kimyodan laboratoriya mashgʻulotlari. Toshkent, "Turon-Iqbol", 2019. (Amaliy va laboratoriya ishlari uchun qoʻllanma).
2. Xalqaro va rus tilidagi asosiy adabiyotlar
5.Тюкавкина Н.А., Бауков Ю.И., Лузин А.П. Биоорганическая химия. Москва, "ГЭОТАР-Медиа", 2020. (MDH davlatlarida tibbiyot oliygohlarining "Tibbiy kimyo" va "Bioorganik kimyo" fanlari uchun eng asosiy darslik hisoblanadi).
6.Ершов Ю.А. Общая химия. Биофизическая химия. Химия биогенных элементов. Москва, "Высшая школа", 2019. (Tibbiyot yoʻnalishidagi talabalar uchun umumiy va fizikaviy kimyo asoslari).
7.Литвинова Т.Н. Медицинская химия: общая химия. Ростов-на-Дону, "Феникс", 2018. (Tibbiy jarayonlarning kimyoviy asoslari mukammal yoritilgan qoʻllanma).
3. Xalqaro va ingliz tilidagi nufuzli adabiyotlar (Global standartlar)
8.Patrick, Graham L. An Introduction to Medicinal Chemistry. 7th Edition. Oxford University Press, 2023. (Dori vositalarining yaratilishi, sintezi va organizmga ta'sir mexanizmlari bo'yicha dunyodagi eng mashhur darsliklardan biri).
9.Timberlake, Karen C. General, Organic, and Biological Chemistry: Structures of Life. 6th Edition. Pearson, 2019. (Sogʻliqni saqlash va tibbiyot sohasi talabalari uchun kimyoning biologik tizimlardagi rolini tushuntiruvchi fundamental kitob).
10.Thomas, Gareth. Fundamentals of Medicinal Chemistry. John Wiley & Sons, 2018. (Tibbiy kimyoning nazariy va amaliy asoslari, farmatsevtik tahlil).
11.Lemke, Thomas L., Williams, David A. Foye's Principles of Medicinal Chemistry. 8th Edition. Lippincott Williams & Wilkins, 2020. (Klinik tibbiyot va farmatsiyada dori moddalarining kimyoviy tuzilishi hamda terapevtik effektini bogʻlovchi eng mukammal qoʻllanma).
www.tma.uz – Tibbiy ta’lim materiallari.
www.ziyonet.uz – Reabilitatsiya bo‘yicha ilmiy maqolalar.
www.lex.uz – Qarorlar va sog‘liqni saqlash normativlari.
www.mednews.uz – Tibbiy yangiliklar portali.
