SANOAT XAVFSIZLIGINI OSHIRISHDA OCHIQ KON ISHLARI MONITORINGINING INNOVATSION MARKSHEYDERLIK TA’MINOTI VA RAQAMLI GEOAXBOROT TEXNOLOGIYALARI (O‘ZBEKISTON KONLARI MISOLIDA)
Keywords:
sanoat xavfsizligi, marksheyderlik monitoringi, GNSS, RTK, LiDAR, InSAR, UUA, Digital Twin, GIS, BIM, sun’iy intellekt, deformatsion monitoring, ochiq kon ishlari, geotexnik xavf, uch o‘lchamli modellashtirish.Abstract
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasidagi yirik ochiq kon korxonalarida sanoat xavfsizligini ta’minlash va geotexnik xavflarni kamaytirish maqsadida zamonaviy marksheyderlik monitoring tizimlarini joriy etishning ilmiy-amaliy asoslari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida GNSS/RTK texnologiyalari, LiDAR lazerli skanerlash, UUA aerofotogrammetriyasi, InSAR radar interferometriyasi, geoaxborot tizimlari (GIS), BIM va Digital Twin platformalari asosida raqamli monitoring tizimlarining samaradorligi kompleks tahlil qilindi. Muruntov, Ko‘kpatas, Qalmoqqir va Angren konlari misolida geomexanik jarayonlarni real vaqt rejimida monitoring qilish, bort deformatsiyalarini prognozlash hamda avariyaviy holatlarning oldini olishning innovatsion usullari ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari zamonaviy raqamli monitoring tizimlari sanoat xavfsizligini oshirish, kon-geologik jarayonlarni prognozlash aniqligini yaxshilash va ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatdi.
References
1. Vasyanovich Yu.A., Usoltseva L.A., Murzin V.A. GNSS technologies in opencast mining. – Moscow, 2012.
2. Antonovich K.M. Satellite Geodesy and Navigation Systems. – Moscow, 2006.
3. Kashkin V.B. Remote Sensing Technologies. – Moscow, 2001.
4. Lurye I.K. GIS and Remote Monitoring Systems. – Moscow, 2003.
5. Hanssen R. Radar Interferometry: Data Interpretation and Error Analysis. – Springer, 2001.
6. Pix4Dmapper Technical Documentation, 2024.
7. ArcGIS Pro Documentation, ESRI, 2025.
8. Bentley OpenMining Handbook, 2024.
9. Datamine Studio OP User Guide, 2025.
10. DJI Enterprise Drone Solutions for Mining Industry, 2025.
11. Hexagon MineProtect Technical Manual, 2024.
12. O‘zbekiston Respublikasi sanoat xavfsizligi qoidalari va konchilik me’yorlari, 2025.
