INSON HUQUQLARI VA ERKINLIKLARI: SIYOSIY JIHATDAN TAHLIL

Abstract

Mazkur maqola inson huquqlari va erkinliklarini siyosatshunoslik nuqtai nazaridan tahlil qilishga bag‘ishlangan bo‘lib, unda inson huquqlarining shakllanish jarayoni, ularning siyosiy tizimlar bilan o‘zaro bog‘liqligi hamda davlat hokimiyati va jamiyat hayotidagi o‘rni keng yoritilgan. Inson huquqlari bugungi kunda nafaqat huquqiy, balki muhim siyosiy kategoriya sifatida ham qaralmoqda. Chunki har qanday siyosiy tizimning demokratik yoki nodemokratik xarakteri, avvalo, unda inson huquqlari va erkinliklarining qay darajada ta’minlanganligi bilan belgilanadi.

Maqolada inson huquqlari tushunchasining siyosiy mazmuni ochib berilib, shaxs va davlat o‘rtasidagi munosabatlarda inson huquqlarining cheklovchi va muvozanatlovchi mexanizm sifatidagi roli tahlil qilinadi. Xususan, siyosiy erkinliklar — so‘z erkinligi, yig‘ilishlar erkinligi, saylash va saylanish huquqi kabi asosiy huquqlarning jamiyatdagi siyosiy faollik va barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyatiga alohida e’tibor qaratiladi. Shuningdek, maqolada demokratik va avtoritar siyosiy tizimlarda inson huquqlarining ta’minlanish darajasi qiyosiy tahlil qilinadi. Demokratik jamiyatlarda inson huquqlari oliy qadriyat sifatida e’tirof etilishi, avtoritar rejimlarda esa ularning ko‘pincha cheklanishi ilmiy asosda yoritib beriladi. Bu tahlillar orqali inson huquqlari siyosiy tizimning barqarorligi va legitimligini belgilovchi muhim omil ekanligi asoslab beriladi.

Bundan tashqari, maqolada fuqarolik jamiyati institutlarining inson huquqlarini ta’minlashdagi o‘rni, nodavlat notijorat tashkilotlari va ommaviy axborot vositalarining siyosiy jarayonlardagi ta’siri tahlil qilinadi. O‘zbekiston Respublikasida inson huquqlarini ta’minlash borasida amalga oshirilayotgan siyosiy islohotlar ham alohida bobda ko‘rib chiqilib, ularning amaliy ahamiyati ochib beriladi.

Mazkur maqola siyosatshunoslik fanini o‘rganayotgan talabalar uchun, shuningdek, inson huquqlari masalalariga qiziquvchi keng kitobxonlar ommasi uchun ilmiy-amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, inson huquqlari va erkinliklarini siyosiy jihatdan anglashga xizmat qiladi.