OʻZBEK VA XITOY TILLARIDAGI FRAZEOLOGIZMLARNING LISONIY-MADANIY XUSUSIYATLARI
Keywords:
lingvokulturologiya, qiyosiy tilshunoslik, oʻzbek tili, xitoy tili, chengyu (成语), oʻzbek maqollari, frazeologik semantika, madaniyatlararo muloqot, milliy mentalitet.Abstract
Mazkur maqolada zamonaviy qiyosiy tilshunoslik va lingvokulturologiyaning dolzarb masalalaridan biri — mutlaqo turlicha tuzilishga ega boʻlgan oʻzbek va xitoy tillarining frazeologik tizimi oʻrganiladi. Tadqiqot obyekti sifatida oʻzbek xalq maqollari va xitoy tilining koʻp asrlik tarixiy-madaniy qatlamini mujassamlashtiruvchi toʻrt boʻgʻinli turgʻun birikmalari — "chengyu"lar (成语 - chéngyǔ) tanlab olingan. Maqolada qiyosiy-tipologik va tarkibiy qism tahlil metodlaridan foydalangan holda, ikki xalqning geografik hamda genetik (til oilasi) jihatdan uzoqligiga qaramasdan, ularning dunyoqarashi, axloqiy negizlari va ijtimoiy qadriyatlaridagi mushtarakliklar ochib beriladi. Xususan, insoniy fazilatlar, mehnatsevarlik, ilm-fanga munosabat hamda hayotiy tajriba aks etgan iboralar semantik (maʼnoviy) tomondan qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, har ikki madaniyatda ham metaforik (koʻchma) fikrlash tarzi va tabiat hodisalarini inson hayotiga koʻchirish tamoyillari yuqori darajada mushtarak. Maqolaning amaliy ahamiyati xitoy tilini chet tili sifatida oʻrganayotgan oʻzbek talabalari uchun frazeologik birliklarni toʻgʻri tushunish va tarjima qilish koʻnikmalarini shakllantirishga xizmat qilishi bilan belgilanadi.
References
1. Shomaqsudov Sh., Shorahmedov Sh. Hikmatnoma: Oʻzbek xalq maqollari izohli lugʻati. – Toshkent: Sharq, 2001.
2. 马国凡. 成语. – 内蒙古人民出版社, 1978. (Ma Guofan. Chengyu. – Inner Mongolia People's Publishing House, 1978).
3. Yip Po-Ching. Chinese Idioms and Idiomatic Expressions. – Routledge, 2011.
4. Rahmatullayev Sh. Oʻzbek tilining izohli frazeologik lugʻati. – Toshkent: Oʻqituvchi, 1992.
5. Маслова В. А. Лингвокультурология: Учеб. пособие для студ. высш. учеб. заведений. – М.: Академия, 2001.
6. Karimov, A. Xitoy tili frazeologiyasi va uning leksik-semantik xususiyatlari. – Toshkent: ToshDOʻTAU, 2019.
7. Xudoyberganova D. Matnning lisoniy-madaniy tahlili aspektlari. – Toshkent: Qanoat, 2012.
8. 汉语成语大词典 (Xitoy tili chengyulari ensiklopedik lugʻati).
Beijing: The Commercial Press (商务印书馆), 2018. – 1840 p.
9. Oʻzbek xalq maqollari. 5 jildlik. / Masʼul muharrir t.f.d. A. Musaqulov. – Toshkent: Fan, 2012–2016.
