O'ZBEKISTONDA SUN'IY INTELLEKTNI JINOYAT-PROTSESSUAL QONUNCHILIGI VA AMALIYOTIGA INTEGRATSIYA QILISH ISTIQBOLLARI
Keywords:
sun'iy intellekt; jinoyat-protsessual qonunchilik; huquqiy tartibga solish; sud nazorati; shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish; algoritmik shaffoflik; O'zbekiston JPK.Abstract
Ushbu maqolada O'zbekiston Respublikasida sun'iy intellekt (SI) texnologiyalarini jinoyat-protsessual qonunchiligiga integratsiya qilishning huquqiy, axloqiy va protsessual jihatlari ko'rib chiqiladi. Aybsizlik prezumptsiyasi, tortishuv jarayoni va shaxs huquq va erkinliklarini himoya qilish kabi asosiy tamoyillar uchun yuzaga keladigan xavflar tahlil qilinadi. Qiyosiy huquqiy yondashuv, rasmiy huquqiy tahlil va tizimli metodologiya yordamida amaldagi qonunchilikdagi asosiy bo'shliqlar aniqlanadi: aniq ta'riflarning yo'qligi, tartibga solishning yetarli emasligi va algoritmik javobgarlik mexanizmlarining sustligi. Maqola O'zbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksiga (JPK) maqsadli o'zgartirishlar kiritish yoki raqamli texnologiyalarga oid alohida qoida qabul qilish bo'yicha aniq qonunchilik takliflari bilan yakunlanadi.
References
¹ O'zbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksi (2021-yilgi tahriri). O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, Toshkent.
² Yevropa Parlamenti va Yevropa Ittifoqi Kengashi. (2024). 2024/1689-sonli Nizom (AI Act): Sun'iy intellektga oid qoidalar to'g'risida. Yevropa Ittifoqining Rasmiy Jurnali, 12-iyul 2024.
³ Yevropa Kengashi. (2018). Axloqiy Xartiya: Sud tizimlari va ularning muhitida sun'iy intellektdan foydalanish. Yevropa Kengashi nashriyoti, Strasburg.
⁴ Larson, J., Mattu, S., Kirchner, L., & Angwin, J. (2016). How We Analyzed the COMPAS Recidivism Algorithm. ProPublica, 23 May 2016.
⁵ Hamilton, M. (2021). Risk-Needs Assessment: Constitutional and Ethical Challenges. American Criminal Law Review, 52(2), 231–289.
⁶ Xitoy Oliy Xalq sudi. (2022). Sud sohalarida sun'iy intellektni qo'llashni tartibga solish va kuchaytirish bo'yicha fikrlar. Pekin: Xitoy Oliy Xalq sudi rasmiy nashri.
⁷ Peng, J., & Xiang, W. (2019). Smart Courts in China: Prospects and Challenges. Asian Journal of Law and Society, 6(2), 311–333.
⁸ O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. (2020). «Raqamli O'zbekiston – 2030» strategiyasi to'g'risida. O'zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma'lumotlari milliy bazasi, Toshkent.
⁹ O'zbekiston Respublikasi. (2019). «Shaxsiy ma'lumotlar va ularni himoya qilish to'g'risida»gi Qonun. O'zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari milliy bazasi.
¹⁰ Bench-Capon, T.J.M., & Sartor, G. (2003). A Model of Legal Reasoning with Cases Incorporating Theories and Values. Artificial Intelligence, 150(1–2), 97–143.
¹¹ Brennan, T., & Dieterich, W. (2017). Correctional Offender Management Profiling for Alternative Sanctions (COMPAS). Justice Research and Policy, 12(1), 51–91.
¹² Liang, F. (2019). Artificial Intelligence in Judicial Reasoning: China's Smart Court System. Computer Law & Security Review, 35(5), 105–118.
