RAQAMLI DAVRDA SHAXSIY MA'LUMOTLARNI HIMOYA QILISHNING HUQUQIY ASOSLARI VA DOLZARB MASALALARI
Keywords:
shaxsga doir ma’lumotlar, axborot xavfsizligi, kiberxavfsizlik, sun’iy intellekt, bulutli hisoblash, GDPR, shifrlash, raqamli texnologiyalar, maxfiylik, kiberjinoyat.Abstract
Bugungi kunda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi natijasida shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish masalasi dolzarb huquqiy muammolardan biriga aylandi.[1] Mazkur maqolada shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilishning huquqiy asoslari, O‘zbekiston Respublikasida ushbu sohani tartibga soluvchi qonunchilik hujjatlari hamda xorijiy tajriba tahlil qilingan.[2] Shuningdek, sun’iy intellekt texnologiyalari, bulutli hisoblash tizimlari va ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish natijasida yuzaga kelayotgan zamonaviy tahdidlar ko‘rib chiqilgan.[3]Maqola yakunida shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish tizimini takomillashtirish, kiberxavfsizlik choralarini kuchaytirish, xalqaro standartlarni milliy qonunchilikka tatbiq etish hamda aholining raqamli va huquqiy savodxonligini oshirish bo‘yicha takliflar berilgan.
[1] O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. – T.: O‘zbekiston, 2023.
[2] O‘zbekiston Respublikasining "Axborotlashtirish to‘g‘risida"gi Qonuni
[3] UNESCO. Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. Paris, 2021
References
1. Abdurahmonova, N. (2023). Shaxsga doir ma’lumotlar xavfsizligi ijtimoiy tarmoqlarda ham ta’minlanishi shart. Yangi O‘zbekiston.
2. Anderson, R. (2020). Security engineering: A guide to building dependable distributed systems (3rd ed.). Wiley.
3. Bostrom, N. (2014). Superintelligence: Paths, dangers, strategies. Oxford University Press.
4. European Union. (2016). General Data Protection Regulation (GDPR): Regulation (EU) 2016/679. European Parliament and Council of the European Union.
5. Gulyamov, S. S., & Saidov, A. H. (2020). Raqamli iqtisodiyotda huquqiy tartibga solish muammolari va istiqbollari. Toshkent davlat yuridik universiteti nashriyoti.
6. Gulmirzayeva, Z. K. (2026). Bulutli hisoblash texnologiyalari yordamida korporativ axborot tizimlarining xavfsizligini ta’minlash usullari. IQRO, 21(2).
7. IBM Security. (2024). Cost of a data breach report 2024. IBM Corporation.
8. Murodov, J. J. (2026). Shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish va raqamli maxfiylik muammolari. IQRO, 21(1).
9. National Institute of Standards and Technology. (2020). NIST Special Publication 800-122: Guide to protecting the confidentiality of personally identifiable information (PII). U.S. Department of Commerce.
10. O‘zbekiston Respublikasi. (2019). Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risidagi Qonun (O‘RQ–547-son).
11. O‘zbekiston Respublikasi. (2022). Axborotlashtirish to‘g‘risidagi Qonun.
12. O‘zbekiston Respublikasi. (2023). O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.
13. O‘zbekiston Respublikasi. (2024). Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilgacha rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risidagi PQ–358-son Qaror.
14. O‘zbekiston Respublikasi. (2025). Sudlarda sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish to‘g‘risidagi PF–140-son Farmon.
15. Schneier, B. (2015). Data and Goliath: The hidden battles to collect your data and control your world. W. W. Norton & Company.
16. Stallings, W. (2017). Cryptography and network security: Principles and practice (7th ed.). Pearson Education.
17. Statista. (2024). Global internet users statistics. Statista Research Department.
18. Susskind, R., & Susskind, D. (2015). The future of the professions: How technology will transform the work of human experts. Oxford University Press.
19. Toshpolatova, I., & Panjiyev, O. (2025). Kiber xavfsizlikda shaxsiy ma’lumotlar himoyasi. Nauka i innovatsii.
20. UNESCO. (2021). Recommendation on the ethics of artificial intelligence. UNESCO Publishing.
21. Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. PublicAffairs.
