SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH
Международная открытая конференция, на которой публикуются оригинальные исследовательские и комментаторские статьи в различных областях. Основная цель — предложить интеллектуальную платформу для международных ученых и развивать междисциплинарные исследования в области прикладных наук.
PROSPECTS FOR THE INTEGRATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE INTO THE EDUCATION SYSTEM OF UZBEKISTAN: FUTURE EXPECTATIONS AND EXISTING CHALLENGES
This article analyzes the prospects of integrating artificial intelligence technologies into the education system of Uzbekistan, future development trends, economic and pedagogical efficiency, and existing challenges based on a scientific-publicistic approach. The study separately examines the role of artificial intelligence technologies in the three main stages of Uzbekistan’s education system: general education, professional and vocational education, and higher education. Particular attention is paid to the dual education model in technical schools and vocational education institutions, which is considered one of the most promising directions for artificial intelligence integration. The article presents scientific forecasts for the period up to 2030–2040, the factors influencing these forecasts, and their socio-economic foundations. In addition, issues related to academic integrity, cybersecurity, digital inequality, and teachers’ technological competencies are scientifically analyzed.
Artificial intelligence, digital education, dual education, vocational education, innovative pedagogy, smart education, e-learning, adaptive learning, digital transformation, virtual laboratory, cybersecurity.
RAQAMLI DAVRDA SHAXSIY MA'LUMOTLARNI HIMOYA QILISHNING HUQUQIY ASOSLARI VA DOLZARB MASALALARI
Bugungi kunda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi natijasida shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish masalasi dolzarb huquqiy muammolardan biriga aylandi.[1] Mazkur maqolada shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilishning huquqiy asoslari, O‘zbekiston Respublikasida ushbu sohani tartibga soluvchi qonunchilik hujjatlari hamda xorijiy tajriba tahlil qilingan.[2] Shuningdek, sun’iy intellekt texnologiyalari, bulutli hisoblash tizimlari va ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish natijasida yuzaga kelayotgan zamonaviy tahdidlar ko‘rib chiqilgan.[3]Maqola yakunida shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish tizimini takomillashtirish, kiberxavfsizlik choralarini kuchaytirish, xalqaro standartlarni milliy qonunchilikka tatbiq etish hamda aholining raqamli va huquqiy savodxonligini oshirish bo‘yicha takliflar berilgan. [1] O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. – T.: O‘zbekiston, 2023. [2] O‘zbekiston Respublikasining "Axborotlashtirish to‘g‘risida"gi Qonuni [3] UNESCO. Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. Paris, 2021
shaxsga doir ma’lumotlar, axborot xavfsizligi, kiberxavfsizlik, sun’iy intellekt, bulutli hisoblash, GDPR, shifrlash, raqamli texnologiyalar, maxfiylik, kiberjinoyat.
Abdurahmonova Fotimaxon Abduhamidjon qizi
RUS TILIDAN O‘ZBEK TILIGA TARJIMADA EMOTSIONAL-EKSPRESSIV MA'NONING IFODALANISH XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada rus tilidan o‘zbek tiliga tarjimada emotsional-ekspressiv ma'noning ifodalanish xususiyatlari tahlil qilingan. Emotsional bo‘yoqdor so‘zlar va iboralarni tarjima qilishda uchraydigan muammolar hamda ularni bartaraf etish usullari yoritilgan. Shuningdek, F.M. Dostoyevskiyning «Jinoyat va jazo» romani misolida emotsional-ekspressiv birliklarning o‘zbek tilida berilish usullari amaliy misollar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida emotsional ma'noni to‘g‘ri ifodalashda kontekst, uslubiy moslik va funksional ekvivalentlardan foydalanish muhim ahamiyatga ega ekanligi aniqlangan.
emotsional-ekspressiv ma'no, tarjima, badiiy tarjima, rus tili, o‘zbek tili, emotsional leksika, kontekst, funksional ekvivalent.
“QUVONCH” KONSЕPTINING FRАZЕOLOGIK BIRIKMАLАR VА MАQOLLАRDА АKS ЕTISHI
Ushbu maqolada tilshunoslikning eng faol yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan lingvokulturologiya nuqtai nazaridan “quvonch” konseptining tabiati tadqiq etiladi. Inson hissiyotlarining eng yorqin ifodasi bo‘lgan quvonch tushunchasi o‘zbek xalqining dunyoqarashi, madaniy qadriyatlari va mentaliteti bilan uzviy bog‘liqdir. Maqolada o‘zbek tilidagi frazeologik birikmalar (iboralar) va maqollar tahlili orqali quvonch his-tuyg‘usining lisoniy va semantik xususiyatlari, uning metaforik ko‘chishlari va xalq og‘zaki ijodidagi o‘rni yoritib berilgan. Tadqiqot davomida quvonch konseptining shakllanishida milliy-madaniy omillarning roli aniqlangan
lingvokulturologiya, konsept, quvonch konsepti, frazeologik birikma, maqol, mentalitet, semantika, milliy-madaniy xususiyatlar.
KICHIK YOSHDAGI O‘QUVCHILARNING MUSIQIY-RITMIK IQTIDORINI RIVOJLANTIRISHDA MILLIY CHOLG‘ULARNING O‘RNI
Ushbu tezisda kichik yoshdagi maktab o‘quvchilarining musiqiy-ritmik iqtidorini shakllantirish va rivojlantirishda o‘zbek milliy cholg‘ularining pedagogik va psixologik imkoniyatlari yoritib berilgan. Undan tashqari boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining yosh xususiyatlari, ritmik idrokining rivojlanish bosqichlari, shu bilan birga dars jarayonida milliy cholg‘ulardan foydalanishning samarali metodlari tahlil qilingan.
Musiqiy-ritmik iqtidor, milliy cholg‘ular, boshlang‘ich sinf, doira, nog‘ora, musiqiy idrok, pedagogik metodika, milliy qadriyatlar.
ZAMONAVIY INGLIZ VA O'ZBEK BADIIY ASARLARIDA VULGAR SO'ZLARNING QIYOSIY TAHLILI
Mazkur maqolada zamonaviy ingliz va o'zbek badiiy adabiyotida uchraydigan vulgar so'zlar qiyosiy nuqtai nazardan o'rganiladi. Ishning asosiy e'tibori vulgar leksik birliklarning semantik, pragmatik va stilistik xususiyatlarini ochib berishga qaratilgan. Tahlil jarayonida shunday xulosa kelib chiqadiki — ikkala tilda ham bunday so'zlardan foydalanish tasodifiy hodisa emas. Ular qahramon nutqini jonli va ishonchli qilish, hissiy kuchni oshirish va ijtimoiy reallikni haqqoniy aks ettirish uchun muallif tomonidan ongli ravishda qo'llaniladi.
vulgarizmlar, badiiy diskurs, qiyosiy tilshunoslik, pragmatika, lingvokulturologiya, invektiv leksika, evfemizm, zamonaviy adabiyot.
Amir Temur saltanati insoniyat sivilizatsiyasi tarixida nafaqat qudratli davlat, balki ulkan bunyodkorlik va arxitektura yuksalishi davri sifatida ham alohida o‘rin tutadi. Ushbu maqolada Sohibqiron Amir Temur saltanatida madaniy hayotning asosi bo‘lgan qurilish va bunyodkorlik ishlarining ko‘lami tahlil qilinadi. Temuriylar renessansining ilk bosqichi sifatida qaraladigan ushbu davrda poytaxt Samarqandning dunyo sayqaliga aylanishi, muhtasham saroylar, masjid va madrasalar, hamda bog‘-rog‘larning barpo etilish jarayonlari yoritilgan. Shuningdek, Sohibqironning o‘zi zabt etgan o‘lkalarda ham keng ko‘lamli qurilish ishlarini amalga oshirgani, vayron bo‘lgan infratuzilmalarni tiklagani va strategik ahamiyatga ega inshootlar barpo etgani tadqiq qilinadi.
Amir Temur, bunyodkorlik, me’morchilik, Samarqand, Go‘ri Amir, Bibixonim masjidi, Shohi – Zinda majmuasi, Oqsaroy, Muhammad Sulton, zabt etilgan hududlar, mahobatli arxitektura
TA’LIM-TARBIYA JARAYONIDA MILLIY QADRIYATLARNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada ta’lim-tarbiya jarayonida milliy qadriyatlarning tutgan o‘rni va ahamiyati ilmiy-pedagogik jihatdan tahlil qilingan. Shuningdek, yosh avlodni ma’naviy-axloqiy jihatdan barkamol etib tarbiyalashda milliy urf-odatlar, an’analar, qadriyatlar va xalq pedagogikasining o‘rni yoritilgan. Ta’lim tizimida milliy qadriyatlarni singdirish orqali o‘quvchilarda vatanparvarlik, insonparvarlik, milliy g‘urur va ma’naviy yetuklik fazilatlarini shakllantirish masalalari asoslab berilgan.
qadriyatlar, moddiy va ma’naviy boyliklar, tarixiy taraqqiyot, millat, elat, urf-odatlar, milliy an’analar, milliy-ma’naviy me’ros, milliy munosabatlar, milliy tarbiya, ajdodlar me’rosi, ma’naviyat, ahloqiy qadriyatlar, Yangi O‘zbekiston, jamiyat taraqqiyoti, islohatlar.
ABUL MU’IN AN-NASAFIYNING MOTURIDIYA TA’LIMOTIDAGI O‘RNI
Abul Muin Nasafiy (418-508/ 1027-1115) Markaziy Osiyodagi Sunniylik yo‘nalishi Moturidiya aqidaviy maktabining Imom Moturidiydan keyingi eng muhim ahamiyatga ega olimlaridan biri. Olimning to‘liq ismi – Maymun ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Ma’bad ibn Makhul Abul Muiyn an-Nasafiy al-Hanafiy.[1, – B. 11.] Abul Muin Nasafiy dastlabki ta’limni ona shahri Nasafda olib, so‘ngra ilm-fanning yirik markazlaridan hisoblangan Samarqandga ko‘chib o‘tgan va siyosiy vaziyatlar ta’siri ostida keyinchalik bir qancha muddat Buxoroda ham yashab ijod qilgan. Olimning Buxoroga kelishi bu shaharda moturidiya ta’limotining keng rivojlanishiga zamin yaratib bergan.
O‘ZBEKISTONDA FARMATSEVTIKA TIZIMINI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MASALALARI VA ISTIQBOLLARI
Mazkur tezisda O‘zbekistonda farmatsevtika tizimini rivojlantirishning dolzarb masalalari, mavjud imkoniyatlari va istiqbolli yo‘nalishlari yoritilgan. Unda dori vositalari ishlab chiqarish hajmini oshirish, mahalliy farmatsevtika sanoatini qo‘llab-quvvatlash, sifatli va xavfsiz dori vositalari bilan aholini ta’minlash, importga qaramlikni kamaytirish hamda zamonaviy texnologiyalarni sohaga joriy etish masalalari tahlil qilinadi. Shuningdek, farmatsevtika tizimida ilmiy tadqiqotlar, innovatsion yondashuvlar, kadrlar tayyorlash va xalqaro standartlarga mos ishlab chiqarish jarayonlarini rivojlantirishning ahamiyati ko‘rsatib beriladi. Tezisda farmatsevtika sohasini modernizatsiya qilish mamlakat sog‘liqni saqlash tizimi samaradorligini oshirishda muhim omil ekanligi asoslanadi.
farmatsevtika tizimi, dori vositalari, farmatsevtika sanoati, mahalliy ishlab chiqarish, innovatsiya, sog‘liqni saqlash, sifat nazorati, import o‘rnini bosish, modernizatsiya, farmatsevtik xavfsizlik.
MACHINE LEARNING APPROACHES FOR DETECTING MALICIOUS NETWORK ACTIVITIES
The rapid growth of digital communication and internet-based services has significantly increased the risk of cyber threats and malicious network activities. Traditional security systems such as firewalls and signature-based intrusion detection systems are often unable to detect sophisticated and previously unknown attacks. Machine Learning (ML) has emerged as an effective approach for identifying abnormal network behavior and improving cybersecurity defense mechanisms. ML algorithms can analyze large volumes of network traffic data, recognize hidden patterns, and detect anomalies in real time. This paper discusses various machine learning approaches used for detecting malicious network activities, including supervised learning, unsupervised learning, and deep learning techniques. It also examines practical examples of ML applications in cybersecurity, such as spam detection, botnet identification, phishing prevention, and intrusion detection systems. The study highlights the advantages and limitations of machine learning methods and emphasizes the importance of combining artificial intelligence with traditional security mechanisms to enhance network protection. The findings demonstrate that machine learning significantly improves the accuracy, speed, and adaptability of cyber threat detection systems.
Machine Learning, Cybersecurity, Network Security, Intrusion Detection System, Malicious Activities, Deep Learning, Anomaly Detection, Artificial Intelligence, Botnet Detection, Phishing Detection
РОСТ И РАЗВИТИЕ СОРТОВЫХ САЖЕНЦОВ ВИШНИ ВЫРАЩИВАЕМЫХ НА ВЕГЕТАТИВНО РАЗМНОЖЕНЫХ ПОДВОЯХ.
В статье приводится экспериментальный материал посвященный изучению влияния типов вегетативно размножаемых подвоев вишни на качество прививок сортовых окулянтов, рост, развитие и выход стандартных саженцев. Установлено, что из испытанных сортов вишни обыкновенной и вегетативно размножаемых подвоев для закладки садов вишни интенсивного типа наиболее приемлемыми комбинатсиями для сорта Подбельская является - ОВП-5, Шубинки - ОВП-5, Шпанки черной - ОВП- 4 и ОВП-5.
вишня, сорт, подвой, окулировка, приживаемость, сохранность, рост, развитие, выход саженцев, стандарт.
Ushbu ishda xalqaro yuk tashish tizimida muhim o‘rin tutuvchi multimodal tashish va uning tarkibiy qismlari hisoblangan transport turlari tahlil qilinadi. Multimodal tashish — bu yuklarni bir nechta transport vositalari orqali yagona shartnoma asosida yetkazib berish jarayoni bo‘lib, unda avtomobil, temiryo‘l, dengiz va havo transporti o‘zaro uyg‘unlashgan holda qo‘llaniladi. Anotatsiyada multimodal tashishda ishtirok etuvchi asosiy transport turlari, ularning texnik-iqtisodiy xususiyatlari, afzalliklari va qo‘llanilish sohalari yoritiladi. Jumladan, avtomobil transportining moslashuvchanligi, temiryo‘l transportining yuqori yuk sig‘imi, dengiz transportining arzonligi hamda havo transportining tezkorligi tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu transport turlarini o‘zaro bog‘lash orqali logistika samaradorligini oshirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Ishda multimodal tashishning samarali tashkil etilishi, transport turlarini to‘g‘ri tanlash va ularni uyg‘unlashtirish orqali xarajatlarni kamaytirish hamda yuk yetkazib berish muddatlarini optimallashtirish masalalari ham muhim o‘rin egallaydi.
YO‘NALISHDAGI AVTOMOBILLARNI TA’MIRLASH TIZIMIDA AYLANMA AGREGATLARNI MEYORIY ASOSLARINI JORIY ETISH
Aylanma agregatlarni joriy etish tizimi asosan Amerikada keng qo’laniladi. Bu uslubning afzalligi shundaki, turli buzuqliklar bilan liniyadan qaytgan avtobuslar shu vaqtni o’zida zaxirada turgan agregatlar hisobidan ishdan chiqqan agregatlar echib olinadi va o’rniga zahiradagisi almashtiriladi, qisqa muddat ichida avtobus ishga qaytariladi [5,6,7]. Bu usulning yutuqlari qimmat hajimdagi xarakat vositasini bekor turishi minimal holatga keltiriladi. Bu bilan avtobuslarni ta’mirda turish sonini qisqartiriga erishiladi.Saroydan foydalanish koeffitsienti maksimal darajaga 0,96ga erishiladi [8,9,10].
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ ФОРМИРОВАНИЯ ИНКЛЮЗИВНОЙ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЫ В ШКОЛАХ АНДИЖАНСКОЙ ОБЛАСТИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
В условиях развития инклюзивного образования в Республике Узбекистан возрастает необходимость создания педагогических условий, обеспечивающих формирование инклюзивной образовательной среды в общеобразовательных школах. Цель исследования заключалась в экспериментальной проверке эффективности педагогических условий формирования инклюзивной образовательной среды в общеобразовательных школах. Исследование проводилось в 2024–2025 учебном году на базе трёх школ Андижанской области Республики Узбекистан с участием 100 респондентов (33 педагога, 28 родителей и 39 учащихся). Для сбора данных использовались анкетирование, педагогическое наблюдение и сравнительный анализ результатов. Полученные данные показали положительную динамику по всем группам участников: уровень готовности педагогов повысился на 19 %, поддержка инклюзии со стороны родителей — на 18 %, позитивное отношение учащихся — на 15 %. Средний показатель сформированности инклюзивной образовательной среды увеличился с 61 % до 78 %. Результаты исследования могут использоваться при разработке программ развития инклюзивного образования в школах.
Андижанская область; инклюзивная образовательная среда; инклюзивное образование; педагогические условия; педагогический эксперимент; родители; учащиеся; школы
THE FORMATION AND EVOLUTION OF NEWSPAPER DISCOURSE IN WORLD AND UZBEK LINGUISTICS: METHODOLOGICAL FOUNDATIONS
In modern linguistics, the concept of discourse implies studying language units not only structurally but also in terms of their communicative function, socio-cultural c ontext, and operation within the process of speech activity. From this perspective, newspaper discourse is considered an important linguistic phenomenon that is formed within the framework of mass media and reflects the social-political, cultural, and ideological processes of society. Newspaper discourse is a complex communicative process carried out through newspaper texts, which is analyzed in conjunction with the text’s lexical-semantic, syntactic, and stylistic structure, as well as the author’s position, the factor of the addressee, genre features, and the social situation. Unlike traditional grammar and structural linguistics, discourse analysis is aimed at studying language units not in isolation, but in a real communicative environment, in the process of meaning creation and interpretation. In this, the social function of language, the mechanism of information transmission, ideological load, and persuasive qualities are of significant importance. Newspaper discourse is considered an important source in studying the interaction between language and society precisely because of these aspects.
Newspaper discourse, discourse analysis, mass media language, communicative process, text and context, socio-cultural factors, language and society, pragmatics, ideology, cognitive linguistics, interdisciplinary approach.
OPPORTUNITIES FOR DEVELOPING THE REGIONAL ECONOMY BASED ON THE PROVISION OF FINANCIAL SERVICES
This article examines the opportunities for developing the regional economy through the provision of financial services. It highlights the role of banking, insurance, leasing, microfinance, investment, and digital financial services in supporting entrepreneurship, attracting investment, increasing employment, and improving regional competitiveness. The study emphasizes that expanding access to financial services and developing financial infrastructure are important factors for ensuring sustainable and balanced regional economic growth.
regional economy, financial services, financial inclusion, digital finance, banking services, investment activity, entrepreneurship, regional development, economic growth.
STEAM TEXNOLOGIYASI ASOSIDA TABIIY FANLARNI O‘QITISHNING ILMIY-METODIK ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada STEAM texnologiyasi asosida tabiiy fanlarni o‘qitishning ilmiy-metodik asoslarini takomillashtirishning nazariy jihatlari yoritilgan. Tabiiy fanlarni integratsiyalashgan holda o‘qitish, innovatsion pedagogik texnologiyalarni qo‘llash hamda o‘quvchilarning kreativ va mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, STEAM yondashuvining ta’lim sifatini oshirishdagi ahamiyati ko‘rsatib berilgan.
STEAM ta’limi, tabiiy fanlar, innovatsion texnologiyalar, metodika, integratsiya, kreativ fikrlash, ilmiy yondashuv, pedagogik texnologiyalar.
BOSHLANG‘ICH TA’LIM JARAYONIDA STEAM TA’LIM TEXNOLOGIYALARINI QO‘LLASH ORQALI O‘QUVCHILARNING KREATIV FIKRLASHINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Mazkur maqolada boshlang‘ich ta’lim jarayonida STEAM ta’lim texnologiyalarini qo‘llashning ahamiyati, uning o‘quvchilarning kreativ fikrlash qobiliyatini rivojlantirishdagi o‘rni hamda zamonaviy pedagogik metodlar asosida tashkil etish masalalari yoritilgan. Shuningdek, dars jarayonida innovatsion yondashuvlardan foydalanish orqali o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, muammoni hal etish ko‘nikmalari va ijodkorligini shakllantirish metodikasi tahlil qilingan.
STEAM ta’limi, kreativ fikrlash, boshlang‘ich ta’lim, innovatsion texnologiyalar, metodika, ijodkorlik, integratsiya, zamonaviy pedagogika.
SOYA NAV НАМУНАЛАРИ URUG‘INING TARKIBIDAGI OQSIL VA MOY MIQDORINING TAHLILI
Maqolada Koreya seleksiyasiga mansub soya nav-namunalari urug‘ining biokimyoviy tarkibi, xususan oqsil va moy miqdori qiyosiy tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari o‘rganilgan nav-namunalarda oqsil va moy miqdori genotipik xususiyatlar ta’sirida farqli darajada namoyon bo‘lishini ko‘rsatdi. Oqsil miqdori bo‘yicha KO21 (RR-1) va KO18 nav-namunalari, moy miqdori bo‘yicha esa CH7 (-014) va US-44 (-641) nav-namunalari nisbatan yuqori ko‘rsatkichlarga ega ekani aniqlandi. Olingan natijalar ushbu nav-namunalardan soya donining sifat ko‘rsatkichlarini yaxshilash, yuqori oqsilli va moyli navlarni yaratishga qaratilgan seleksiya ishlarida qimmatli boshlang‘ich material sifatida foydalanish maqsadga muvofiq hisoblanadi.
soya, nav-namuna, Koreya seleksiyasi, biokimyoviy tarkib, oqsil miqdori, moy miqdori, don sifati, seleksiya, genotipik xususiyat, boshlang‘ich material.
PROFILAKTIKA INSPEKTORINING BADANGA YENGIL SHIKAST YETKAZISH JINOYATINING MAXSUS PROFILAKTIK CHORA-TADBIRLARI
Ushbu maqolada profilaktika inspektorlari tomonidan badanga yengil shikast yetkazish jinoyatining oldini olish va unga qarshi kurashishda qo‘llaniladigan maxsus profilaktik chora-tadbirlar ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Amaldagi qonunchilik normalari (xususan, Jinoyat kodeksining 109-moddasi va Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 52-moddasi) o‘rtasidagi bog‘liqlik hamda amaliyotda uchrayotgan muammolar o‘rganilgan. Maqolada huquqbuzarliklar profilaktikasi samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy tavsiyalar va xulosalar bayon etilgan.
Profilaktika inspektori, badanga yengil shikast yetkazish, maxsus profilaktika, huquqbuzarliklar profilaktikasi, oilaviy-maishiy nizolar, himoya orderi.
MANAN ESKIRGAN TRANSFORMATORLARNI ANIQLASH VA ULARDA MAVJUD KAMCHILIKLAR KATALOGINI TUZISH.
Mazkur maqolada elektr energetika tizimlarida uzoq yillar davomida ekspluatatsiya qilinayotgan ma’nan eskirgan transformatorlarni aniqlash mezonlari hamda ularning asosiy texnik kamchiliklari tahlil qilingan. Tadqiqotda transformatorlarning xizmat muddati, izolyatsiya tizimining qarishi, energetik samaradorlikning pasayishi, sovutish tizimlari holati, mexanik qismlar aşınmasi va himoya tizimlarining eskirganligi kabi omillar asosiy baholash mezonlari sifatida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, xalqaro standartlar asosida transformatorlarning ekspluatatsion ishonchliligi va nosozlik ehtimollari baholangan. Maqolada 30–40 yildan ortiq foydalanilgan transformatorlarning texnik resursi sezilarli darajada kamayishi, aktiv va reaktiv quvvat yo‘qotishlari ortishi hamda elektr ta’minoti sifatiga salbiy ta’siri yoritilgan. Eskirgan transformatorlarni o‘z vaqtida identifikatsiya qilish, diagnostika qilish va zamonaviy qurilmalar bilan almashtirish elektr tarmoqlari barqarorligi va energiya samaradorligini oshirishning muhim omili ekanligi asoslab berilgan.
ma’nan eskirgan transformator, quvvat transformatori, ekspluatatsiya muddati, izolyatsiya qarishi, energetik samaradorlik, aktiv va reaktiv quvvat yo‘qotishlari, texnik diagnostika, DGA tahlili, sovutish tizimi, mexanik aşınma, elektr tarmog‘i ishonchliligi, transformator nosozliklari, IEC 60076, modernizatsiya, elektr energetikasi.
SEMANTIC PROXIMITY OF ENGLISH AND UZBEK DIALECTAL VOCABULARY
This thesis investigates the semantic proximity of English and Uzbek dialectal vocabulary and highlights their functional similarities and differences in regional communication. The study analyzes dialectal words and expressions from both languages through semantic and comparative approaches. The research demonstrates that dialectal units reflect national culture, social environment, and historical development of language communities.
dialectal vocabulary, semantics, semantic proximity, English dialects, Uzbek dialects, regional lexicon, linguistic comparison, functional meaning
QISHLOQ XO‘JALIGIDA TOMCHILATIB SUG‘ORISH TIZIMI VA UNDA ISHCHILAR XAVFSIZLIGI
Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligida suv resurslaridan samarali foydalanishning muhim usullaridan biri bo‘lgan tomchilatib sug‘orish texnologiyasining ahamiyati hamda ushbu tizimda ishlovchi xodimlarning mehnat xavfsizligini ta’minlash masalalari yoritilgan. Tomchilatib sug‘orish tizimining tarkibiy qismlari, ishlash prinsipi, suv manbalari, nasos stansiyalari va filtrlash jarayonlari haqida ilmiy ma’lumotlar berilgan. Shuningdek, sug‘orish tizimlaridan foydalanish jarayonida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xavf omillari — elektr toki ta’siri, mexanik uskunalar bilan bog‘liq jarohatlanishlar, kimyoviy moddalar ta’siri, suv havzalari yaqinida ishlashdagi xavflar kabi omillar tahlil qilingan. Maqolada ushbu xavflarning oldini olish uchun mehnat muhofazasi qoidalariga rioya qilish, texnik xizmat ko‘rsatish, xodimlarni o‘qitish hamda himoya vositalaridan foydalanish zarurligi asoslab berilgan.
tomchilatib sug‘orish, irrigatsiya tizimi, suv resurslari, nasos stansiyasi, filtratsiya tizimi, mehnat xavfsizligi, qishloq xo‘jaligi texnologiyalari, xavf omillari, ish sharoiti.
O‛ZBEKISTON TEZ‛YURAR POYEZDLARINING KO‛P QIRRALI AFZALLIKLARI
Mazkur maqolada O‛zbekistonda tezyurar temir yo‛l transporti tizimining joriy etilishi va rivojlanishi, jumladan “Afrosiyob” va “Jaloliddin Manguberdi” poyezdlari misolida, ularning iqtisodiy, ijtimoiy, ekologik hamda texnik jihatdan berayotgan afzalliklari tahlil qilinadi. Shuningdek, xalqaro tajribalar asosida tezyurar temir yo‛l transportining global barqaror rivojlanishdagi ahamiyati va O‛zbekiston istiqbollari yoritiladi.
tezyurar poyezd, “Afrosiyob”, “Jaloliddin Manguberdi”, Talgo-250, iqtisodiy samaradorlik, CO₂ chiqindisi, transport xavfsizligi, aerodinamika, barqaror rivojlanish.
INNOVATSION IQTISODIYOTGA O‘TISH SHAROITIDA XIZMATLAR KO‘RSATISH BO‘YICHA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINING IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur tezisda innovatsion iqtisodiyotga o‘tish jarayonida xizmatlar ko‘rsatish sohasida faoliyat yuritayotgan kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarining iqtisodiy samaradorligini oshirish masalalari yoritilgan. Xizmatlar sektorida raqamli texnologiyalarni joriy etish, innovatsion boshqaruv usullaridan foydalanish, mehnat unumdorligini oshirish hamda xizmatlar sifatini yaxshilashning ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, kichik biznes subyektlarining raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiluvchi asosiy yo‘nalishlar ko‘rib chiqilgan.
innovatsion iqtisodiyot, kichik biznes, xususiy tadbirkorlik, xizmatlar sohasi, iqtisodiy samaradorlik, raqamlashtirish, innovatsiyalar, raqobatbardoshlik, mehnat unumdorligi, xizmat sifati.
EXPLAINABLE ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND ALGORITHMIC FAIRNESS: ADDRESSING HUMAN RIGHTS CHALLENGES IN DATA SCIENCE APPLICATIONS
Automated decision-making systems now govern access to employment, credit, healthcare, and criminal justice across dozens of jurisdictions. This article advances the thesis that algorithmic opacity and algorithmic discrimination are not two separate problems but expressions of a single structural failure: the Compounding Opacity Problem (COP), in which each successive layer of technical and legal accountability generates its own epistemic barrier, rendering oversight formally possible but substantively meaningless. We demonstrate that post-hoc explainability methods are legally inadequate, that fairness metrics are mathematically incompatible with one another, and that current regulatory frameworks lack the technical specificity to detect either failure. We further advance an original jurisprudential argument: the selection of a fairness metric is not a technical act but a normative one with the distributional consequences of primary legislation, and its current delegation to developers without statutory constraint constitutes an unconstitutional non-delegation of legislative authority. Against this diagnosis, we propose Pre-Deployment Adversarial Auditing (PDAA), an integrated framework combining adversarial pipeline probing, subgroup stress-testing under distributional shift, counterfactual recourse certification, and continuous post-deployment monitoring, supported by National Algorithmic Audit Authorities with independent technical access powers.
explainable AI, algorithmic fairness, jurisprudence, human rights, PDAA, GDPR, AI Act, non-delegation doctrine, counterfactual recourse, distributional shift.
Maqolada islom olamida zohidlik harakati bilan boshlangan so‘fiylik tariqatlari, ularning maqsadi, mohiyati haqida fikr yuritilgan. Shuningdek, tariqatlar uslubining o‘xshash va farqli jihatlari yoritib berilgan. Yassaviylik, mavlaviylik, naqshbandiylik, malomatiylik va boshqa tariqatlarning mazmunidagi umumiyliklar tahlil qilingan.
islom, tariqat, Yassaviy, Naqshband, Malomatiya, xalifalik, komil inson, tasavvuf.
AFRIKADA MILLIY UYG‘ONISH VA MUSTAQILLIK G‘OYALARINING PAYDO BO‘LISHI
Mazkur maqolada Afrika qit’asida milliy uyg‘onish jarayonining shakllanish sabablari, mustamlakachilik siyosatining oqibatlari hamda XX asrda mustaqillik g‘oyalarining rivojlanish bosqichlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Shuningdek, Afrika davlatlarida milliy ozodlik harakatlarining yuzaga kelishi, pan-afrikanizm mafkurasining rivojlanishi, xalqaro siyosiy omillarning ta’siri va mustaqillik uchun olib borilgan kurashlarning tarixiy ahamiyati ochib beriladi. Maqolada Gana, Jazoir, Keniya, Misr va Janubiy Afrika Respublikasi misolida milliy harakatlarning o‘ziga xos jihatlari yoritilgan.
Afrika, milliy uyg‘onish, mustamlakachilik, pan-afrikanizm, dekolonizatsiya, milliy ozodlik harakati, aparteid, mustaqillik.
“YOShLAR — YANGI O‘ZBEKISTON BUNYODKORLARI” G‘OYASINING MAZMUN-MOHIYATI
Mazkur maqolada “Yoshlar — Yangi O‘zbekiston bunyodkorlari” g‘oyasining mazmun-mohiyati, uning yoshlar tarbiyasi va jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Shuningdek, Yangi O‘zbekistonda yoshlarga oid davlat siyosati, yoshlarning ma’naviy, intellektual va ijtimoiy faolligini oshirishga qaratilgan islohotlar yoritilgan. Maqolada yoshlarning mamlakat kelajagini barpo etishdagi mas’uliyati va ularning ma’naviy barkamolligini shakllantirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan.
yoshlar siyosati, Yangi O‘zbekiston, ma’naviyat, yoshlar tarbiyasi, davlat siyosati, milliy qadriyatlar, taraqqiyot, ma’naviy islohotlar.