QON VA SIYDIK TAHLILLARINI STATISTIK BAHOLASH
Keywords:
qon tahlili, siydik tahlili, statistika, laboratoriya diagnostikasi, dispersiya, korelyatsiya, regressiya, klinik ahamiyat, diagnostika, natijalarni baholash.Abstract
Qon va siydik tahlillari klinik diagnostikada bemorning sog‘liq holatini baholash va turli kasalliklarni erta aniqlashda eng asosiy vositalardan biri hisoblanadi. Biroq laboratoriya natijalari individual biologik o‘zgaruvchanlik, tashqi omillar, uskunalarning aniqligi va uslubiy xatolar sababli farqlanishi mumkin. Shu sababli, tahlil natijalarini faqat laboratoriya qiymatlari sifatida qabul qilish yetarli emas, ularni statistik metodlar yordamida tizimli baholash va talqin qilish zamonaviy tibbiyotda muhim ahamiyat kasb etadi.Ushbu tadqiqotda qon va siydik tahlillari natijalari yig‘ilgan, tavsifiy va inferensial statistik usullar orqali tahlil qilingan. Tavsifiy statistika yordamida o‘rtacha qiymatlar, median, dispersiya va standart og‘ish aniqlangan; normallik testlari (Shapiro–Wilk) yordamida ma’lumotlarning taqsimoti baholangan. Guruhlararo solishtirish (Student t-testi, Mann–Whitney U testi), korrelyatsion tahlil (Pearson va Spearman koeffitsientlari) va regressiya tahlili yordamida parametrlar orasidagi bog‘liqliklar va ularning klinik ahamiyati o‘rganilgan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, patologik holatdagi bemorlarning ko‘rsatkichlari normativ diapazondan sezilarli darajada farq qiladi, masalan, glyukoza darajasi va siydik glyukozasi o‘rtasida kuchli ijobiy korrelyatsiya aniqlangan, bu esa metabolik holatlarni baholashda diagnostik qiymatga ega ekanligini tasdiqlaydi. Shu bilan birga, kreatinin va siydik oqsili darajasi orasidagi bog‘liqlik buyrak funktsiyasini baholashda muhim indikator sifatida namoyon bo‘ladi.Statistik tahlil laboratoriya natijalarining ishonchliligini oshirish, noaniq yoki chalg‘ituvchi ko‘rsatkichlarni aniqlash va klinik qarorlar qabul qilish jarayonida xatolik ehtimolini kamaytirishga yordam beradi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, statistik yondashuvlar laboratoriya diagnostikasini standartlashtirish, bemor xavfsizligini ta’minlash va shaxsiylashtirilgan davolash strategiyalarini ishlab chiqishda muhim vosita hisoblanadi. Shu bois, qon va siydik tahlillarini tizimli va ilmiy asosda statistik baholash zamonaviy tibbiyotda dolzarb va muhim ahamiyatga ega.
Downloads
References
1. Abbasi, F., & Karimi, M. (2020). Clinical Laboratory Diagnostics: Statistical Methods and Applications. New York: Springer.
2. Burtis, C.A., Ashwood, E.R., & Bruns, D.E. (2012). Tietz Fundamentals of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics (6th ed.). St. Louis: Elsevier.
3. Pagana, K.D., & Pagana, T.J. (2018). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference (14th ed.). St. Louis: Elsevier.
4. Sinha, R., & Chatterjee, S. (2019). Statistical analysis in laboratory medicine: Principles and applications. Journal of Clinical Laboratory Analysis, 33(5), e22895.
5. Westgard, J.O. (2010). Basic Method Validation and Measurement Uncertainty in Clinical Laboratories. Madison: Westgard QC, Inc.
6. Guder, W.G., Narayanan, S., Wisser, H., & Zawta, B. (2009). Samples: From the Patient to the Laboratory: The Impact of Preanalytical Variables on the Quality of Laboratory Results (3rd ed.). Wiley-VCH.
7. Pagana, T.J., & Pagana, K.D. (2014). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference. Elsevier Health Sciences.
8. International Federation of Clinical Chemistry (IFCC) Committee. (2017). Statistical Quality Control for Clinical Laboratories. IFCC Scientific Division.
9. Kearney, T., & O’Reilly, D. (2016). Use of statistical methods in routine laboratory practice. Clinical Biochemistry Reviews, 37(1), 3–15.
10. Bland, J.M., & Altman, D.G. (1999). Measuring agreement in method comparison studies. Statistical Methods in Medical Research, 8(2), 135–160.