TEMURIYLAR DAVLATIDA POYTAXTLAR VA STRATEGIK SHAHARLAR GEOSIYOSATI: SAMARQAND VA SHAHRISABZ MISOLIDA
Keywords:
Temuriylar renessansi, shaharsozlik siyosati, Samarqand hisori, Koʻksaroy, Oqsaroy, Registon majmuasi, Ulugʻbek rasadxonasi, arxeologik tadqiqotlar, me'moriy restavratsiya.Abstract
Ushbu maqolada Sharq Renessansining ikkinchi bosqichi hisoblangan Amir Temur va Temuriylar davrida Movarounnahr va Xuroson hududlarida shaharsozlik hamda me'morchilik san'atining rivojlanishi tahlil etilgan. Tarixiy manbalar, arxeologik ma'lumotlar va diplomatik hisobotlar (jumladan, R.G. de Klavixo, Mirzo Bobur, Abdurazzoq Samarqandiy qaydlari) asosida poytaxt Samarqand hamda Kesh (Shahrisabz) shaharlarining topografik tuzilishi, mudofaa tizimlari, Koʻksaroy, Boʻstonsaroy, Oqsaroy va Registon majmuasi kabi muhtasham inshootlarning barpo etilish tarixi koʻrib chiqilgan. Shuningdek, maqolada XX asr boshlarida ushbu me'moriy obidalarni oʻrganish va tiklash borasida olib borilgan dastlabki ilmiy-tadqiqot ishlari va restavratsiya jarayonlarining oʻrni yoritilgan.
References
1. Пугаченкова Г. А. Зодчество Центральной Азии. XV век: Истоки и зрелость. – Ташкент: Издательство литературы и искусства им. Гафура Гуляма, 1976. – С. 10.
2. Ибн Ҳавқал. Китоб сурат ул-ард (Ер тавсифи китоби) / Араб тилиdan tarjima va izohlar muallifi Sh. S. Kamoliddin. – Toshkent: Oʻzbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2011. – B. 52-53.
3. Temur va Ulugʻbek davri tarixi (Maqolalar toʻplami) / Mas'ul muharrir A. Ahmedov. – Toshkent: Qomuslar bosh tahririyati, 1996. – B. 165.
4. Клавихо, Руи Гонсалес де. Дневник путешествия в Самарканд ко двору Темура (1403–1406) / Перевод со староиспанского, предисловие и комментарии И. С. Мироковой. – Москва: Наука, 1990. – С. 137.
5. Zahiriddin Muhammad Bobur. Boburnoma. – Toshkent: Sharq, 2002. – B. 79.
6. Вяткин В. L. Памятники древностей Самарканда. Краткий путеводитель. – Самарканд: СНКО, 1927. – С. 32.
7. Массон М. Е. Регистан и его медресе. – Ташкент: Узкомстарис, 1926. – С.30.
8. Абдураззоқ Самарқандий. Матлаи саъдайн ва мажмаи баҳрайн. II jild, II qism / Fors-tojik tilidan tarjima, kirish soʻzi va izohli lugʻatlar muallifi A. Oʻrinboyev. – Toshkent: Fan, 1969. – B. 423.
9. Массон М. Е. Падающий минарет: Из истории работ по спрямлению минарета Медресе Улугбека в Самарканде. – Ташкент: Главнаука, 1928. – С.44.
10. Клавихо, Руи Гонсалес де. Дневник путешествия в Самарканд ко двору Темура (1403–1406). – Москва: Наука, 1990. – С. 139.
11. Sulaymonov R. H. va boshq. Qadimgi Kesh-Shahrisabz tarixidan lavhalar. – Toshkent: Sharq, 1998. – B.90-92, 96.
12. Шарафуддин Али Яздий. Зафарнома / Soʻz boshi, tabdil, izohlar va koʻrsatkichlar mualliflari: A. Ahmedov, N. Shodmonov. – Toshkent: Sharq, 1997. – B. 88.
13. Клавихо, Руи Гонсалес де. Самарқандга – Амир Темур саройига саёҳат кундалиги (1403–1406 yillar) / Ispan tilidan O. Ergashev tarjimasi. – Toshkent: Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyoti, 2010. – B. 146-147.
14. Xamidova M. Temuriylar davrining Movarounnahrdagi me’moriy yodgorliklari tarixi. – Toshkent: EVRIKA NASHRIYOT-MATBAA UYI, 2024. – B. 79-80.
