BOLALAR ADABIYOTINI O‘QITISHDA YOSHGA DOIR XUSUSIYATLARNI HISOBGA OLISH: MATN QIYINLIGI EMAS, JAVOB TURI MASALASI

Authors

  • Abdug‘aniyev Ma’rufjon Samad o‘g‘li Jizzax shahridagi Prezident maktabi ona tili va adabiyot fani o‘qituvchisi Author

Keywords:

bolalar adabiyoti, yoshga doir xususiyatlar, o‘quvchi javobi, o‘qish bosqichlari, o‘qishga munosabat, PIRLS, matn tanlovi, adabiyot metodikasi, yaqin rivojlanish zonasi, boshlang‘ich va o‘rta bo‘g‘in.

Abstract

Bolalar adabiyotini o‘qitishda yoshga moslik masalasi odatda matn qiyinligi orqali hal qilinadi: sinfga qarab asar hajmi, lug‘at boyligi va tuzilishi tanlanadi. Maqolada bu yondashuv yetarli emasligi asoslanadi. Rivojlanish psixologiyasi va o‘qish bo‘yicha empirik tadqiqotlar ko‘rsatishicha, hal qiluvchi o‘zgaruvchi matnning qiyinligi emas, bolaning shu yoshda bera oladigan javob turidir. Makkenna va hammualliflarining AQShda 1–6-sinflarning taxminan 18 ming o‘quvchisini qamragan tadqiqotida maktabga kelgan paytda ijobiy bo‘lgan munosabat boshlang‘ich ta’lim oxiriga kelib befarqlik tomon siljigani, bu siljish esa ayniqsa o‘quv maqsadidagi o‘qishda kuchli ekani qayd etilgan. Nootens va hammualliflarining 5–8-sinflar bo‘yicha tadqiqotida tushish asta-sekin emas, bitta o‘tish nuqtasida sodir bo‘lgan: 6-sinfdan 7-sinfga o‘tishda o‘rtacha ko‘rsatkich 2,65 dan 2,17 ga tushgan, bo‘sh vaqtdagi o‘qishga munosabat esa o‘quv o‘qishidan yuqoriligicha qolgan. O‘zbekiston uchun masala amaliy ahamiyatga ega: PIRLS 2021 tadqiqotida mamlakat 4-sinf o‘quvchilarining o‘rtacha ko‘rsatkichi 437 ballni tashkil etgan, shkala markazi esa 500 balldir. Maqolada yosh bosqichlari, javob turi, matn tanlovi va topshiriq turini bog‘lovchi mezonli jadval taklif etiladi.

References

1. Piaget J. The Psychology of Intelligence. — London: Routledge, 1950. — 182 p.

2. Vygotsky L.S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978. — 159 p.

3. Chukovsky K. From Two to Five. — Berkeley: University of California Press, 1963. — 182 p.

4. Applebee A.N. The Child’s Concept of Story: Ages Two to Seventeen. — Chicago: University of Chicago Press, 1978. — 171 p.

5. Appleyard J.A. Becoming a Reader: The Experience of Fiction from Childhood to Adulthood. — Cambridge: Cambridge University Press, 1990. — 228 p.

6. McKenna M.C., Kear D.J., Ellsworth R.A. Children’s attitudes toward reading: a national survey // Reading Research Quarterly. — 1995. — Vol. 30, No. 4. — P. 934–956.

7. Mullis I.V.S., von Davier M., Foy P. et al. PIRLS 2021 International Results in Reading. — Boston College: TIMSS & PIRLS International Study Center, 2023. — URL: https://pirls2021.org/results

8. World Bank. Uzbekistan Learning Poverty Brief. — Washington, DC: World Bank, April 2024 (Version 2).

9. Rosenblatt L.M. The Reader, the Text, the Poem: The Transactional Theory of the Literary Work. — Carbondale: Southern Illinois University Press, 1978. — 196 p.

10. Nikolajeva M. Reading for Learning: Cognitive Approaches to Children’s Literature. — Amsterdam: John Benjamins, 2014. — 247 p.

11. Nodelman P. The Hidden Adult: Defining Children’s Literature. — Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2008. — 390 p.

12. Hollindale P. Signs of Childness in Children’s Books. — Stroud: Thimble Press, 1997. — 128 p.

13. Nootens P., Morin M.-F., Alamargot D., Gonçalves C., Venet M., Labrecque A.-M. Differences in attitudes toward reading: a survey of pupils in grades 5 to 8 // Frontiers in Psychology. — 2019. — Vol. 9. — Art. 2773. — DOI: 10.3389/fpsyg.2018.02773.

14. Chall J.S. Stages of Reading Development. — New York: McGraw-Hill, 1983. — 293 p.

15. Chall J.S., Jacobs V.A., Baldwin L.E. The Reading Crisis: Why Poor Children Fall Behind. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1990. — 199 p.

16. Tucker N. The Child and the Book: A Psychological and Literary Exploration. — Cambridge: Cambridge University Press, 1981. — 259 p.

17. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, 2020-yil 23-sentabr, O‘RQ-637. — URL: https://lex.uz/docs/-5013007

Downloads

Published

2026-06-25