УЙҒОНИШ ДАВРИДАН ЗАМОНАВИЙ ИНСОН ҲУҚУҚЛАРИ ПАРАДИГМАСИГАЧА НОГИРОНЛИККА НИСБАТАН ҲУҚУҚИЙ МУНОСАБАТ
Keywords:
ногиронлик, ҳуқуқ субъектлиги, муомала лаёқати, васийлик, сегрегация, евгеника, ижтимоий дарвинизм, инсон қадри, камситиш, инсон ҳуқуқлари парадигмаси.Abstract
Мақолада Уйғониш даври, Янги давр, Саноат инқилоби, XIX аср, XX аср бошидаги евгеника ва ижтимоий дарвинизм, шунингдек Иккинчи жаҳон уруши ортидан шаклланган инсон ҳуқуқлари парадигмаси доирасида ногиронликка нисбатан ҳуқуқий муносабатнинг эволюцияси қиёсий-тарихий таҳлил қилинади. Тадқиқотда ҳуқуқ субъектлиги ғоясининг секуляр ривожланиши билан бир вақтда ногиронлик “ақлли субъект” модели, васийлик, изоляция ва институционал сегрегация орқали ҳуқуқий чекловларнинг “оқилона” асоси сифатида қўлланилгани кўрсатилади. Муаллиф Уйғониш гуманизмидаги “норма” модели, Янги даврдаги муомала лаёқати концепцияси, индустриал даврда иқтисодий фойдалилик мезони ва XX аср бошида фан–давлат–ҳуқуқ бирлашган евгеника сиёсати инсон қадрини инкор этишга хизмат қилганини асослайди. Урушдан кейинги халқаро ҳуқуқ ва конституционализмда инсон қадри, тенглик ва камситишга қарши тамойиллар устуворлашиб, ногиронлиги бўлган шахсларни “ҳимоя объекти”дан “тўлиқ ҳуқуқ субъекти”га ўтказишга йўл очгани хулоса қилинади.
References
1. Coleman, James C. "Abnormal psychology and modern life." (1976).
2. Gostin, Lawrence O. "‘Old’and ‘new’institutions for persons with mental illness: Treatment, punishment or preventive confinement?." Public Health 122, no. 9 (2008): 906-913.
3. Coleman, James C. "Abnormal psychology and modern life." (1976).
4. Galton, David J., and Clare J. Galton. "Francis Galton: and eugenics today." Journal of Medical Ethics 24, no. 2 (1998): 99-105.
5. Abdukhamidov, I. (2024, June). POPULATION MIGRATION AND ITS CLASSIFICATIONS. In INTERDISCIPLINE INNOVATION AND SCIENTIFIC RESEARCH CONFERENCE (Vol. 2, No. 21, pp. 38-42).
6. Remington, Alexander M. "" Life Unworthy of Life" Aktion T4: The First Nazi Genocide." (2023).
7. Abdukhamidov, I. A. (2022). WOMEN'S MOVEMENT IN LABOR MIGRATION: PROBLEMS AND SOLUTIONS. Экономика и социум, (8 (99)), 3-6.
8. Marini, Irmo. "The history of treatment toward people with disabilities." (2017).
